# FAKTY I ŹRÓDŁA
## Przewlekłość legalizacji pobytu w Polsce
**Stan na 18 sierpnia 2026 r. · wersja 3.3 · glos-migranta.eu**
Materiał do swobodnego wykorzystania: plakaty, posty, rozmowy z mediami. Każda sekcja kończy się źródłami publicznymi. Wersje językowe: PL / EN / RU / UA / BY.
---
## Pięć liczb, jeśli nie czytasz dalej
| | |
|---|---|
| Termin ustawowy na decyzję pobytową | **60 dni** |
| Średni czas postępowania | **341 dni** |
| Sprawy czekające na decyzje wojewodów | **463 487** |
| Ile razy przedłużono „tymczasowe" zawieszenie terminów | **5** |
| Nowe etaty w wydziałach spraw cudzoziemców od 2021 r. | **0** |
---
## Spis treści
1. [Terminy ustawowe kontra rzeczywistość](#1)
2. [Art. 100d — co naprawdę robi i jak go przedłużano](#2)
3. [Sądy odmawiają stosowania tego przepisu — a rząd i tak go przedłużył](#3)
4. [Państwo samo to przyznaje — dokument po dokumencie](#4)
5. [Dlaczego tak jest: etatów nie dano, pieniądze poszły w systemy](#5)
6. [Banki — tarcza prawna dla czekających](#6)
7. [Granice: lata czekania to rozdzielone rodziny](#7)
8. [Gospodarka i nauka: czekający to podatnicy i badacze](#8)
9. [Równość wobec prawa: paszport, województwo, pochodzenie](#9)
10. [Bezpieczeństwo: fakty zamiast strachów](#10)
11. [Uwaga — częste błędy w obiegu](#11)
[Słowniczek skrótów](#slowniczek) · [Jak samodzielnie sprawdzić te źródła](#jak-sprawdzic)
---
## 1. Terminy ustawowe kontra rzeczywistość
**Żadne województwo nie mieści się w terminie ustawowym — nawet najszybsze przekracza go czterokrotnie.**
Ustawa daje wojewodzie 60 dni na decyzję o pobyt czasowy (art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach), a prawo UE — 90 dni na Niebieską Kartę UE (art. 11 dyrektywy 2021/1883). Tymczasem według danych samego MSWiA średnie postępowanie o pobyt czasowy i pracę trwa **341 dni**, a w toku pozostaje **463 487 spraw** — w samej tej jednej kategorii.
### Średni czas według województw
| Województwo | Dni |
|---|---|
| śląskie | 658 |
| pomorskie | 598 |
| mazowieckie | 394 |
| łódzkie | 386 |
| wielkopolskie | 339 |
| świętokrzyskie | 325 |
| małopolskie | 242 |
Rozkład 26 877 decyzji Mazowieckiego UW: **3% trwało ponad 24 miesiące (738 spraw)**, 9% — 18–24 miesiące, 29% — 12–18 miesięcy.
I nie jest to czas „po stronie wnioskodawców": NIK wykazała samej bezczynności urzędów **92–779 dni**, w tym **15–448 dni zanim ktokolwiek wykonał pierwszą czynność** w sprawie.
**Źródła:** MSWiA, odpowiedzi na interpelacje poselskie nr 12584 (stan na 13.10.2025) i nr 18089 (stan na 6.07.2026), sejm.gov.pl · NIK, kontrola P/23/069.
---
## 2. Art. 100d — co naprawdę robi i jak go przedłużano
**Państwo nie zawiesiło kolejek — zawiesiło odpowiedzialność za nie. Ustawą zalegalizowało własną bezczynność.**
Art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie „zakazuje" składania ponagleń i skarg — czyni je **bezskutecznymi**:
- bieg terminów na ich załatwienie „nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu" (ust. 1);
- przepisy o bezczynności organu są wyłączone (ust. 3 pkt 1) — łącznie z art. 36 KPA, czyli urząd nie musi nawet zawiadomić, że sprawy nie załatwi w terminie;
- sądom nie wolno wymierzyć grzywny milczącemu urzędowi (ust. 3 pkt 2);
- opóźnienie „nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych" (ust. 4).
**Zakres:** pobyt czasowy, stały i rezydent UE u wojewody — **każdego cudzoziemca, nie tylko obywateli Ukrainy**. Nie obejmuje obywatelstwa (potwierdził RPO, wystąpienie XI.541.119.2025 z 24.10.2025).
### Kalendarium „tymczasowości"
Zawieszenie działa nieprzerwanie od 1.01.2023 i było przedłużane **pięć razy**, z reguły tuż przed końcem — dwa ostatnie przedłużenia na 1 dzień i 8 dni przed upływem terminu.
| Przedłużenie do | Akt |
|---|---|
| 24.08.2023 | Dz.U. 2023 poz. 185 (z mocą wsteczną) |
| 4.03.2024 | Dz.U. 2023 poz. 1088 |
| 30.06.2024 | Dz.U. 2024 poz. 232 |
| 30.09.2025 | Dz.U. 2024 poz. 854 |
| 4.03.2026 | Dz.U. 2025 poz. 1301 |
| 4.03.2027 | Dz.U. 2026 poz. 203 |
Rok po roku ta sama „nadzwyczajność" — czwarty rok z rzędu, a ostatnie przedłużenie sięga już piątego.
**Źródła:** api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/337/text.pdf (s. 99–100) · kolejne Dz.U. jak w tabeli (api.sejm.gov.pl/eli).
---
## 3. Sądy odmawiają stosowania tego przepisu — a rząd i tak go przedłużył
**Ministerstwo pisemnie przyznaje, że utrzymuje przepis, którego własne sądy nie będą stosować.**
### NSA
Wyrok **II OSK 2921/24** (19.05.2025): Naczelny Sąd Administracyjny uznał art. 100d (w zakresie od 1.07.2024) za niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji i **odmówił zastosowania przepisu ustawowego**; przedłużenie z Dz.U. 2024 poz. 854 nazwał pozostającym w „oczywistej sprzeczności" z art. 47 Karty Praw Podstawowych UE. Podobnie II OSK 2940/24 i II OSK 1087/25.
### MSWiA przyznaje to na piśmie
Pismo do RPO, znak BMP.0790.3.7.2026(6), czerwiec 2026, verbatim:
> „pomimo formalnego obowiązywania przepisu art. 100d [...] istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że wojewódzki sąd administracyjny [...] w odniesieniu do okresu bezczynności lub przewlekłości występujących po dniu 30 czerwca 2024 r., odmówi zastosowania tego przepisu i rozpozna skargę z jego pominięciem"
Linia NSA była znana od maja 2025 r., a mimo to ustawą z 23.01.2026 przedłużono przepis o kolejny rok. Pisemne przyznanie przyszło pięć miesięcy po tym przedłużeniu.
### Linia WSA już podąża za NSA
III SAB/Gd 131/26 · II SAB/Wr 108/26 · II SAB/Gl 56/26 · III SAB/Łd 30/26 · II SAB/Po 78/26 (maj 2026).
**Praktyczny skutek dla czekających:** skarga na bezczynność obejmująca okres po 30.06.2024 ma dziś realne szanse — wbrew temu, co sugeruje np. strona Śląskiego UW, wciąż cytująca wyrok z 2023 r. (III SAB/Gl 231/23), sprzed przełomowej linii NSA.
### Jak to wygląda w oficjalnej statystyce sądowej
W 2025 r. do szesnastu wojewódzkich sądów administracyjnych wpłynęło **3 559 skarg** na bezczynność w symbolu 6272 („Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium RP"); **2 448 z nich — 68,8%** — trafiło do jednego sądu, WSA we Wrocławiu, a 898 czekało na rozpoznanie na koniec roku.
Załatwiono 3 579 skarg:
| Sposób załatwienia | Liczba |
|---|---|
| uwzględniono | 432 |
| oddalono | 1 032 |
| **odrzucono postanowieniem** (bez badania zasadności) | **1 873** |
| załatwiono w inny sposób | 242 |
Udział odrzuceń wzrósł do **52,3%** załatwień, wobec 32,5% w 2024 r. i 40,2% w 2023 r. Wszystkie 3 579 spraw rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 4 P.p.s.a.) — **w całym roku ani jedna nie trafiła na rozprawę**.
Wśród 1 464 spraw rozstrzygniętych wyrokiem uwzględniono 29,5% skarg (w 2024 r. 42,5%) — przy czym w pozostałych piętnastu sądach, po wyłączeniu Wrocławia, było to 45,5% wobec 46,3% rok wcześniej, czyli bez zmiany.
### Cztery rzeczy, na których najczęściej przegrywa się skargę
Statystyka NSA podaje sposób załatwienia skargi, ale nie podaje przyczyn odrzuceń. Wskazówką jest społeczny zbiór 803 orzeczeń z CBOSA z lat 2025–2026, zebrany przez inicjatywę. **Próba niereprezentatywna** — 463 z 803 spraw pochodzi z jednego sądu, a 777 z 803 orzeczeń zapadło w 2026 r., więc wolno z niej czytać przyczyny, nie skuteczność skarg.
Zapadło w niej 314 rozstrzygnięć procesowych (jedna sprawa może mieć kilka przyczyn): nieuiszczony wpis — 151 · nieuzupełniony PESEL — 88 · brak lub niewykazanie ponaglenia — 69 · brak pełnomocnictwa — 47 · brak adresu — 33 · brak podpisu — 25 · cofnięcie skargi — 26.
Stąd cztery praktyczne wnioski:
1. **Najpierw ponaglenie, dopiero potem skarga.** Skarga wniesiona bez wcześniejszego ponaglenia albo tego samego dnia co ponaglenie jest odrzucana jako niedopuszczalna.
2. **Wpis sądowy 100 zł** trzeba uiścić po wezwaniu, inaczej sąd odrzuca skargę bez rozpoznania.
3. **Braki formalne uzupełnia się w 7 dni** od wezwania (PESEL, pełnomocnictwo, adres, podpis) — termin jest w praktyce nieprzywracalny.
4. **Jeśli urząd wyda decyzję w dniu wniesienia skargi**, sprawa staje się bezprzedmiotowa.
### Trybunał Sprawiedliwości UE
Konstrukcję bada TSUE — sprawa **C-254/25** (pytanie WSA w Gliwicach). Rzecznik generalny w opinii z 16.04.2026 (ECLI:EU:C:2026:320) uznał takie przepisy za niedopuszczalne poza przypadkami siły wyższej. *To opinia, nie wyrok; wyroku jeszcze nie ma.*
**Źródła:** bip.brpo.gov.pl (pismo MSWiA BMP.0790.3.7.2026(6), PDF) · curia.europa.eu (C-254/25) · NSA, „Sprawozdanie statystyczne z ruchu i sposobu załatwienia spraw za rok 2025. Wojewódzkie Sądy Administracyjne", Dział 2, arkusz „WSA SAB Symbole", wiersz Lp. 214 (symbol 627) i Lp. 217 (symbol 6272); plik „7-skargi-na-bezczynnosc-i-przewleklosc-2025.xls", nsa.gov.pl/dokumenty/statystyki-wsa (dostęp 17.08.2026).
*Sprawozdanie obejmuje wyłącznie szesnaście WSA, czyli pierwszą instancję — rozstrzygnięć NSA w nim nie ma. Odsetki są przeliczeniem własnym; NSA nie publikuje żadnego z nich.*
---
## 4. Państwo samo to przyznaje — dokument po dokumencie
### Obietnica kontra przyznanie, ten sam podpis
**9.02.2024** (odpowiedź na interpelację nr 794): przewlekłość „będzie stanowić jeden z tematów prac" rządowego Zespołu ds. Migracji.
**2.10.2025**, temu samemu posłowi (interpelacja nr 11787): Zespół „nie zajmował się w sposób szczegółowy kwestią przewlekłości postępowań".
Rok i osiem miesięcy między obietnicą a przyznaniem. Od tamtej obietnicy średni czas w najwolniejszym dziś województwie urósł z **481 dni (2024) do 658**.
### UdSC oficjalnie
Komunikat na gov.pl z 6.10.2025: wojewoda „nie będzie przekazywał do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców ponagleń składanych na bezczynność lub na przewlekłe prowadzenie postępowań".
### NIK, kontrola P/23/069 (2024)
Odsetek ponagleń uznanych za uzasadnione spadł z **36,3% do 6,5% i wreszcie do zera** — przy czym NIK podkreśla, że spadek „nie wynikał z poprawy terminowości". Nieprawidłowości w **60,1%** zbadanych spraw. Rekordowe postępowanie: **2,7 tys. dni** (Śląski UW).
### NIK, kontrola I/24/002/LWR (2025, Dolnośląski UW)
Sądy zasądziły od tego jednego urzędu **12,2 mln zł** kosztów za przewlekłość (2022–2024) — **99,3% takich kosztów w całym kraju**. Ok. 7,8 tys. rezerwacji poza systemem kolejkowym, m.in. dla „klientów istotnych".
### Sądy administracyjne toną w skargach na milczenie urzędów
W 2025 r. do wojewódzkich sądów wpłynęło **13 793 skargi** na bezczynność organów — o **41% więcej** niż rok wcześniej (9 792) i prawie co piąta sprawa w tych sądach (18,83% wpływu). We Wrocławiu to już **50,29% całego wpływu sądu**; w Warszawie 5 672 skargi. Dwa te sądy przyjmują 63,4% wszystkich takich skarg w Polsce.
Wcześniejsze lata: 7 998 skarg w 2023 r., 9 792 w 2024 r., przy spadku odsetka uwzględnionych z 40% do 33%.
Spraw cudzoziemskich wśród nich: **3 738 skarg, czyli 27,1%** wszystkich takich skarg w Polsce, wobec 3 381 rok wcześniej — plus 619 skarg na bezczynność w sprawach zatrudniania cudzoziemców (symbol 6337). Sprawy cudzoziemskie to przy tym **jedna kategoria przedmiotowa spośród kilkudziesięciu**, obok budownictwa, podatków, pomocy społecznej i całej reszty.
Obciążenie ponosi całe sądownictwo, z którego korzysta też polski przedsiębiorca i podatnik.
**Źródła:** sejm.gov.pl (interpelacje 794 i 11787) · gov.pl/web/udsc · nik.gov.pl (P/23/069, I/24/002/LWR, wystąpienie LWR.411.2.1.2024 i komunikat z 11.12.2025) · „Informacja o działalności sądów administracyjnych w 2025 roku", druk sejmowy nr 2423, Tabela I (wcześniejsze lata: druki nr 302 i 1164).
---
## 5. Dlaczego tak jest: etatów nie dano, pieniądze poszły w systemy
**Napływ był nagły w 2022 r. Brak etatów przez cztery kolejne lata to już decyzja, a nie zaskoczenie.**
### Etaty
Ostatnie dedykowane wzmocnienia kadrowe: **200 etatów na cały kraj w 2020 r.** (dla urzędów wojewódzkich i UdSC; późniejsze pismo MSWiA podaje 170 dla samych UW) oraz **180 etatów** dla urzędów wojewódzkich w związku z ustawą z 17.12.2021. Od tego czasu — nic.
NIK: nowym urzędnikom oferowano **53–64% średniej krajowej**, a **41% naborów zakończyło się bez zatrudnienia kogokolwiek**.
Ustawa o obowiązkowym systemie MOS (druk nr 1630): 10-letnia tabela kosztów w OSR wypełniona samymi myślnikami; na prośby wojewodów o etaty rządowa tabela uwag odpowiada: „Uwaga nie została uwzględniona".
### Pieniądze były — tylko nie na ludzi
| Pozycja | Kwota |
|---|---|
| Projekty „obsługi cudzoziemców" wojewodów, FAMI 2021–2027 | 165,5 mln zł |
| Centralne kontrakty IT UdSC (Pobyt, MOS) od 2020 r. | ok. 60 mln zł netto |
| Serwery pod tę infrastrukturę | 19,4 mln zł |
| Sam moduł MOS (zamówienie z wolnej ręki) | 1,17 mln zł |
Przetarg na modernizację i utrzymanie całej infrastruktury: jedna procedura, osiem publikacji w TED, sześciokrotne przesuwanie terminu ofert — i brak rozstrzygnięcia.
*Kwoty = wartości zakontraktowane z rejestrów publicznych TED i BZP oraz list FAMI, nie „wydatki" — tych państwo nie publikuje.*
### Ten sam urząd, dwie prędkości
| Dokument potrzebny... | Średni czas |
|---|---|
| PRACODAWCY — zezwolenie na pracę | **82 dni** |
| CZŁOWIEKOWI — decyzja pobytowa | **341 dni** |
Ta sama administracja, ten sam cudzoziemiec, ta sama teczka dokumentów. Czterokrotna różnica.
Państwo potrafi szybko, gdy chce: nadanie **846 tys. numerów PESEL UKR w pierwsze 28 dni** (z biometrią, średnio ~30 tys. dziennie); wiza krajowa u konsula — ustawowo 15 dni (art. 74a); rządowy projekt UD408 obiecuje wybranym 60 dni. Ta sama administracja — tylko inna wola polityczna.
### Kontrargument: „nagły napływ po 2022 roku"
To wyjaśnienie nie tłumaczy już czwartego roku — i mówi to sam sąd. NSA w wyrokach z 13.06.2025 (II OSK 2940/24) i 16.02.2026 (II OSK 1087/25) uznał, że organy „powinny były dostosować swoje zasoby organizacyjne i kadrowe do zwiększonej liczby spraw" już przy wcześniejszym przedłużeniu, a kolejne przedłużenie „mogło nastąpić z naruszeniem zasady proporcjonalności". Podobnie rzecznik generalny TSUE w opinii z 16.04.2026 w sprawie C-254/25.
### Bezczynność ma policzalną cenę — tam, gdzie skargi działały
Dolnośląski UW zapłacił w latach 2022–2024 ponad **12 mln zł** zasądzonych kosztów za przewlekłość — 99,3% takich kosztów w kraju; pozostałe 15 urzędów łącznie **80 tys. zł**. Art. 100d sprowadza tę odpowiedzialność do zera.
### Obciążenie ludźmi, nie procedurami
Od **189 wniosków pobytowych na pracownika** (Podkarpacki UW) do **500** (Łódzki UW) na koniec 2022 r.; Wielkopolski UW według własnych danych miał w 2022 r. **1325 spraw na pracownika**.
**Wniosek:** kolejki nie są siłą wyższą — są skutkiem decyzji budżetowych i kadrowych.
**Źródła:** odpowiedzi MSWiA dla RPO (XI.541.31.2021; pismo RPO do MSWiA z 27.09.2024) · NIK P/23/069 (s. 32) · druk sejmowy nr 1630 · gov.pl/web/dfe-mswia/projekty-fami-2021-2027 · TED, BZP · MRPiPS, „Informacja o zatrudnieniu cudzoziemców w Polsce do 31 grudnia 2025 r." · wystąpienie RPO do MSWiA z 1.06.2026 (XI.541.22.2025.DB).
---
## 6. Banki — tarcza prawna dla czekających
**Automatycznej blokady konta nie wymaga żadne prawo.**
Ustawa AML (t.j. Dz.U. 2025 poz. 644) **ani razu nie używa słów „karta pobytu"** (sprawdzono w tekście jednolitym, stan na 16.08.2026) — wymaga weryfikacji tożsamości, a tę potwierdza ważny paszport (art. 36–37). Żaden przepis nie nakazuje blokady konta z powodu samego wygaśnięcia karty.
**GIIF, Komunikat nr 73:** odmowa lub zerwanie relacji nie może być „podyktowana jedynie faktem, że podmiot należy do grupy klientów o podwyższonym ryzyku"; wymagana indywidualna analiza.
**UKNF**, pismem do banków z 10.06.2025, przesądził, że tymczasowe zaświadczenie tożsamości cudzoziemca **jest dokumentem tożsamości**. Odmowami otwarcia rachunków zajmuje się RPO, a wątek blokad kont wyjaśnia UKNF (korespondencja ZPM.540.12.2026.MB).
Pobyt w trakcie oczekiwania jest **legalny z mocy ustawy** (art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach; od 27.04.2026 zaświadczenie z kodem QR). Każdy konsument przebywający legalnie ma prawo do podstawowego rachunku płatniczego (art. 59ia ustawy o usługach płatniczych).
---
## 7. Granice: lata czekania to rozdzielone rodziny
Ważna karta pobytu z dokumentem podróży uprawnia do wielokrotnego przekraczania granicy bez wizy (art. 242 ustawy o cudzoziemcach) — czekający na decyzję takiego dokumentu nie ma. Zaświadczenie o złożeniu wniosku legalizuje pobyt **wyłącznie „na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej"** (art. 108) — nie daje prawa powrotu i nie jest honorowane w Schengen.
### Skutek zależy od paszportu — i bywa całkowity
Dla obywateli państw objętych ruchem bezwizowym (m.in. Ukraina, Gruzja, Kolumbia — załącznik II rozporządzenia 2018/1806) wyjazd i powrót pozostają możliwe, choć w limicie 90 dni w każdym okresie 180 dni, co wyklucza dłuższe pobyty i komplikuje rozliczanie dni.
Dla obywateli państw z obowiązkiem wizowym — **Białorusi, Rosji, Indii i kilkudziesięciu innych (załącznik I)** — wyjazd oznacza brak możliwości powrotu do czasu uzyskania nowej wizy. Ruchu bezwizowego nie ma, a wizę krajową wydaje wyłącznie konsul, czyli placówka poza granicami Polski.
**Praktycznie: dla tej grupy jest to zakaz opuszczania kraju na cały czas oczekiwania — nierzadko na dwa lata i dłużej.**
### Pętla bez wyjścia — krok po kroku
Dla obywatela państwa z obowiązkiem wizowym sytuacja domyka się sama:
1. **W trakcie postępowania** zaświadczenie legalizuje pobyt wyłącznie w Polsce (art. 108). Wyjazd oznacza, że powrót wymaga nowej wizy.
2. **Wizę krajową wydaje wyłącznie konsul** (art. 66 ust. 1), czyli placówka poza granicami Polski. Trzeba więc najpierw wyjechać, żeby móc wrócić.
3. **Po pozytywnej decyzji sytuacja się nie poprawia, tylko pogarsza.** Katalog celów wizowych z art. 60 ustawy o cudzoziemcach nie przewiduje celu „odbiór karty pobytu". Osoba, która ma już przyznane zezwolenie, nie ma podstawy prawnej, by wystąpić o wizę umożliwiającą powrót po odbiór dokumentu — a kartę odbiera się osobiście w urzędzie w Polsce.
Innymi słowy: **wyjazd w trakcie oczekiwania grozi utratą możliwości powrotu, a wydanie pozytywnej decyzji tej możliwości nie przywraca.** Nie jest to luka w przepisach, którą można obejść — jest to skutek zestawienia trzech obowiązujących norm.
Osobno: obywatele Białorusi nie mają ruchu bezwizowego, a jedyne placówki wydające polskie wizy krajowe znajdują się na terytorium Białorusi — czyli tam, gdzie dla części z nich sam przyjazd wiąże się z osobistym ryzykiem.
### Teoretyczna „furtka" — nowa wiza — w praktyce jest zamknięta
Wizę krajową wydaje konsul (art. 66 ust. 1; nawet wyjątkowy tryb ministra SZ biegnie przez konsula — ust. 1b), czyli **trzeba najpierw wyjechać**. Katalog celów wizowych z art. 60 nie zna celu „odbiór karty pobytu".
Dla wielu grup droga wizowa nie istnieje wcale:
- obywatelom **Rosji** Polska od 2022 r. nie wydaje wiz turystycznych, a rozporządzenie MSWiA z 19.09.2022 (Dz.U. 2022 poz. 1963) zakazuje im wjazdu m.in. w celach turystycznych i biznesowych;
- mężczyźni 23–60 lat z **Ukrainy** po wjeździe do kraju objętego mobilizacją co do zasady nie wyjadą z niego ponownie (ułatwienie dla 18–22-latków od 28.08.2025 — postanowa Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 1031);
- **Białorusini** — brak ruchu bezwizowego i konieczność osobistego stawienia się w placówce konsularnej (zob. wyżej).
**Skutek:** pogrzeb rodzica, chore dziecko za granicą, ślub siostry — przez lata poza zasięgiem.
To nie „niewygoda administracyjna": wieloletnia niemożność odwiedzenia najbliższych to ingerencja w **prawo do życia prywatnego i rodzinnego** (art. 8 EKPC), której proporcjonalności nie uzasadniono w żadnym znanym nam dokumencie legislacyjnym — OSR kolejnych przedłużeń milczą na ten temat.
Posiadaczom Niebieskiej Karty UE nie działa też unijna mobilność (art. 20–21 dyrektywy 2021/1883) — wymaga ważnej karty.
---
## 8. Gospodarka i nauka: czekający to podatnicy i badacze
**Termin ustawowy to 60 dni, średnia — 341. To usługa opłacona i niewykonana; nie prosimy o pomoc.**
### Skala ekonomiczna
Uchodźcy z Ukrainy wytwarzają **2,7% polskiego PKB** i ok. **47 mld zł rocznych dochodów publicznych** z PIT, VAT, akcyzy, CIT, ZUS i NFZ (Deloitte/UNHCR, 10.06.2025).
ABSL i EY (5.05.2026): „dla wielu organizacji system migracyjny stał się dziś jednym z kluczowych ograniczeń rozwojowych".
W czerwcu 2026 r. liczba osób pod ochroną czasową spadła w Polsce o **6 335**, podczas gdy w całej UE-27 wzrosła o 24 340; spadek odnotowały tylko 4 z 31 państw (Eurostat, migr_asytpsm). Część tego spadku to przejścia na kartę pobytu, część — wyjazdy z Polski; dokładnego rozkładu nikt nie publikuje, ale kierunek na tle całej UE mówi sam za siebie.
### Podatki
Ludzie stojący w tych kolejkach płacą w Polsce podatki — te same, z których utrzymywany jest urząd, który nie dotrzymuje wobec nich terminów. Mieszkają tu legalnie, pracują, rozliczają PIT, płacą VAT i akcyzę, a za rozpatrzenie własnego wniosku płacą osobno — w procedurze dla obywateli Ukrainy **340 zł opłaty skarbowej i 100 zł za kartę, od każdej osoby, także od dziecka**.
**BGK** policzył, że w 2024 r. migranci z Ukrainy wpłacili do budżetu ok. **15,21 mld zł** danin przy ok. **2,8 mld zł** wypłat 800+, i stwierdził wprost: „migranci z Ukrainy wpłacają do polskiego budżetu więcej niż otrzymują w postaci świadczeń socjalnych" — ponad pięciokrotnie więcej (raport z 11.03.2025).
Składki ZUS płaci **857 100** obywateli Ukrainy, a emeryturę lub rentę pobiera z ZUS około **12 000** z nich (ZUS, XII.2025).
Rzeczniczka MSWiA Karolina Gałecka, PAP, 8.08.2026: „Według danych ZUS, 95 proc. mężczyzn z Ukrainy, którzy są w wieku poborowym, pracuje legalnie w Polsce i normalnie płaci podatki".
### Nauka
Co trzeci doktorant instytutów Polskiej Akademii Nauk to cudzoziemiec — **38,1%** (449 z 1 178, RAD-on, 31.12.2025) wobec 13,9% średniej krajowej. Doktorant bez ważnej karty podróżuje co najwyżej w reżimie bezwizowym 90/180 dni — o ile jego obywatelstwo w ogóle nim objęto; dłuższe staże, kwerendy i unijna mobilność naukowa pozostają poza zasięgiem.
**Państwo odcina własną naukę od świata.**
---
## 9. Równość wobec prawa: paszport, województwo, pochodzenie
### Paszport
Rządowy projekt **UD408** przewiduje decyzję w 60 dni z automatyczną zgodą w razie milczenia urzędu — ale **tylko dla obywateli państw, które wskaże rozporządzenie**; w uzasadnieniu jako przykłady wymieniono Australię, Japonię, Koreę Płd., USA i Wielką Brytanię. *To projekt, jeszcze nie prawo.*
Dla pozostałych: zawieszone terminy do 4.03.2027 i skargi, które ustawa każe oddalać. Różnicowanie tempa i gwarancji proceduralnych według obywatelstwa, wpisane wprost w przepisy, wymaga uzasadnienia — projekt żadnego nie podaje. Bez uzasadnienia jest to arbitralne nierówne traktowanie (art. 32 Konstytucji).
**Ironia systemowa:** prezydent podpisał już ustawę rozszerzającą milczące załatwienie na **17 rodzajów spraw** — od zaległości podatkowych po imprezy masowe (Dz.U. 2026 poz. 875, od 1.01.2027). Spraw cudzoziemców nie ma wśród nich; słowo „cudzoziemiec" nie pada w tej ustawie ani razu.
### Województwo
Ta sama ustawa, ten sam wniosek — a średni czas **od 242 dni w małopolskim do 658 w śląskim**; kontakt z inspektorem prowadzącym możliwy w jednych urzędach, niemożliwy w innych. Konstytucja (art. 32) gwarantuje równe traktowanie przez władze publiczne, a KPA (art. 10) — czynny udział strony.
**Kod pocztowy nie może decydować o prawach.**
### Poza specustawą, ale pod jej przepisem
Ustawa nazywa się „o pomocy obywatelom Ukrainy", ale art. 100d zawiesza terminy wobec **wszystkich cudzoziemców** — także tych, których ta ustawa nie obejmuje żadnym innym przepisem.
Dotyczy to obywateli Ukrainy, którzy przyjechali przed 2022 r. albo mieszkają tu na zwykłym zezwoleniu bez PESEL UKR, a dokładnie tak samo obywateli Białorusi, Gruzji, Indii czy Kolumbii. Nie obejmuje ich legalność pobytu z mocy specustawy ani żaden program pomocowy; płacą podatki i składki na zasadach ogólnych — a czekają w tej samej kolejce, tylko bez żadnej poduszki.
**Skala:** obywatele Ukrainy stanowią 66,9% ubezpieczonych cudzoziemców (ZUS, III.2026). Pozostała jedna trzecia to osoby, wobec których państwo zastosowało przepis z ustawy o wojnie, która ich nie dotyczy, i z programu pomocowego, z którego nie skorzystały.
Ta grupa znika z debaty publicznej: nie jest „uchodźcami", więc nikt o niej nie mówi, a przepis dotyka jej dokładnie tak samo.
### Pochodzenie nie chroni nikogo
Art. 100d zamraża terminy także **osobom polskiego pochodzenia z Kartą Polaka** wnioskującym o pobyt stały (art. 195 ust. 1 pkt 9) — ludziom, którzy złożyli deklarację przynależności do Narodu Polskiego i wracają do kraju. Pierwotny termin dla pobytu stałego wynosił 3 miesiące (art. 210 ustawy z 2013 r.), dziś to 6 miesięcy — tyle że ten termin nie biegnie do 4.03.2027.
**System nie odróżnia „swoich" od „obcych" — miele wszystkich.**
---
## 10. Bezpieczeństwo: fakty zamiast strachów
**Prawo nie przewiduje żadnej sankcji za pokojowy udział w legalnym zgromadzeniu.**
Wolność pokojowych zgromadzeń przysługuje „każdemu" (art. 57 Konstytucji RP), nie tylko obywatelom (art. 37 ust. 1). Prawo o zgromadzeniach nie zna żadnej listy ani rejestracji uczestników — w zawiadomieniu są tylko dane organizatora i przewodniczącego (art. 10).
Pokojowy udział w legalnym zgromadzeniu nie jest wykroczeniem i nie figuruje wśród ustawowych przesłanek:
- odmowy uznania za obywatela polskiego (art. 31 ustawy o obywatelstwie);
- odmowy ani cofnięcia zezwolenia pobytowego (art. 100–101 ustawy o cudzoziemcach);
- zobowiązania do powrotu (art. 302 ustawy o cudzoziemcach).
Karalne są tylko własne czyny (art. 52 Kodeksu wykroczeń); klauzule bezpieczeństwa państwa dotyczą realnych zagrożeń — pokojowe korzystanie z wolności konstytucyjnej nim nie jest. NSA prawomocnie orzekł, że nawet wielokrotne mandaty drogowe nie wystarczają automatycznie do odmowy obywatelstwa (II OSK 81/24, 22.04.2026).
*Uwaga: powyższe dotyczy uznania za obywatela polskiego, o którym rozstrzyga wojewoda i które podlega zaskarżeniu. Nadanie obywatelstwa przez Prezydenta jest prerogatywą bez ustawowych kryteriów, bez uzasadnienia i bez trybu odwoławczego — w tym trybie nie da się wskazać żadnej przesłanki, ani na korzyść, ani na niekorzyść.*
### „Szybciej" nie znaczy „mniej sprawdzania"
Konsultacje ze służbami (Strażą Graniczną, Policją, ABW) mają ustawowe terminy **30/60 dni** z fikcją spełnienia przy braku sprzeciwu (art. 109, art. 207 ustawy o cudzoziemcach), a oświadczenia o niekaralności są częścią wniosku w MOS.
To nie kontrole tworzą 658 dni — NIK wykazała bezczynność urzędów 92–779 dni, w tym 15–448 dni zanim ktokolwiek wykonał pierwszą czynność.
**Żądamy szybkich decyzji po sprawdzeniu, nie rezygnacji ze sprawdzania.** Długa procedura nie chroni nikogo: przez cały czas jej trwania wnioskodawca i tak legalnie przebywa w kraju.
---
## 11. Uwaga — częste błędy w obiegu
Nie strzelajmy sobie w stopę.
**„Decyzji jest dwa razy mniej" — nieprawda.** Dane UdSC: pozytywnych decyzji o pobyt czasowy było 334 tys. (2023), 310 tys. (2024), 328 tys. (2025), a w samym I półroczu 2026 — 190,9 tys. (wszystkich decyzji pobytowych: 233,5 tys.) — rekordowe tempo. Spada tylko pobyt stały (–35% od 2023, ok. 3–4% wolumenu). **Prawdziwy problem: rekordowa liczba decyzji i mimo to 658 dni oczekiwania — system jest niewydolny strukturalnie, nie „leniwy".**
**Zgromadzenia:** zawiadomienie w trybie zwykłym to 30–6 dni przed datą (art. 7 Prawa o zgromadzeniach), w uproszczonym — 30–2 dni (art. 22); „3 dni" to błąd. Organizatorem może być także cudzoziemiec; ustawa nie wymaga PESEL.
**Analiza Amnesty „Permanentna tymczasowość"** (04.08.2025) dotyczy dokumentów podróży Białorusinów, nie kart pobytu ogólnie; Andrzej Poczobut jej nie „poparł" — to Amnesty apeluje o jego uwolnienie.
**„W Poznaniu, Łodzi i Kielcach problemów nie ma" — nieprawda:** 339, 386 i 325 dni średnio.
**Wojewodę powołuje Prezes Rady Ministrów** (art. 6 ustawy o wojewodzie), nie Sejm; organem wyższego stopnia w sprawach pobytowych jest Szef UdSC (art. 22 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach).
---
## Słowniczek skrótów
| | |
|---|---|
| ABSL | Związek Liderów Sektora Usług Biznesowych |
| ABW | Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego |
| AML | przeciwdziałanie praniu pieniędzy |
| BGK | Bank Gospodarstwa Krajowego |
| BZP | Biuletyn Zamówień Publicznych |
| CBOSA | Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych |
| Dz.U. | Dziennik Ustaw |
| EKPC | Europejska Konwencja Praw Człowieka |
| FAMI | Fundusz Azylu, Migracji i Integracji UE |
| GIIF | Generalny Inspektor Informacji Finansowej |
| KPA | Kodeks postępowania administracyjnego |
| KPP | Karta Praw Podstawowych UE |
| MOS | Moduł Obsługi Spraw |
| MSWiA | Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji |
| NIK | Najwyższa Izba Kontroli |
| NSA | Naczelny Sąd Administracyjny |
| OSR | ocena skutków regulacji |
| PAN | Polska Akademia Nauk |
| PKB | produkt krajowy brutto |
| RPO | Rzecznik Praw Obywatelskich |
| SG | Straż Graniczna |
| TED | Tenders Electronic Daily |
| TSUE | Trybunał Sprawiedliwości UE |
| UdSC | Urząd do Spraw Cudzoziemców |
| UKNF | Urząd Komisji Nadzoru Finansowego |
| UW | urząd wojewódzki |
| WSA | wojewódzki sąd administracyjny |
| ZUS | Zakład Ubezpieczeń Społecznych |
---
## Jak samodzielnie sprawdzić te źródła
Bez umiejętności technicznych.
**Odpowiedzi na interpelacje poselskie** (nr 794, 11787, 12584, 18089):
`sejm.gov.pl/sejm10.nsf/interpelacja.xsp?typ=int&nr=18089` — wystarczy podmienić numer na końcu adresu; treść odpowiedzi jest w załączonym PDF.
**Ustawy i nowelizacje (Dz.U.):**
`dziennikustaw.gov.pl/DU/2026/203` — rok i pozycja z naszych przypisów. Adres `api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/337/text.pdf` też otwiera się w przeglądarce jak zwykły PDF, mimo słowa „api".
**Wyroki sądów administracyjnych** (np. II OSK 2921/24):
`orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query` — wpisać sygnaturę w wyszukiwarkę.
**Statystyki UdSC:**
`gov.pl/web/udsc/zestawienia-roczne` — pliki XLSX z liczbą decyzji per rok i województwo.
**Pisma RPO i odpowiedzi ministerstw** (np. XI.541.119.2025, BMP.0790.3.7.2026(6)):
`bip.brpo.gov.pl` — wyszukiwarka po sygnaturze.
**Kontrole NIK** (P/23/069, I/24/002/LWR):
`nik.gov.pl` — wyszukiwarka po numerze kontroli.
**Dane Eurostatu:**
`ec.europa.eu/eurostat/databrowser` — kod zbioru `migr_asytpsm`.
---
Materiał zebrany społecznie wyłącznie ze źródeł publicznych: Dziennik Ustaw przez api.sejm.gov.pl, BIP, NIK, RPO, sądy administracyjne, TED/BZP, Eurostat, RAD-on, raporty branżowe. **Wolno kopiować, drukować i cytować bez pytania.**
Uzupełnieniem jest mediakit inicjatywy na **glos-migranta.eu** · czat społeczności: **t.me/glosmigranta** — m.in. wyliczenie ok. 392 tys. spraw ponad zdolność decyzyjną urzędów (2022–2025) z zestawień rocznych UdSC.
*Wersja 3.3 z 18.08.2026. Zmiany: + cena bezczynności wg NIK (12,2 mln zł kosztów Dolnośląskiego UW wobec 80 tys. zł pozostałych 15 urzędów, kontrola I/24/002/LWR) oraz obciążenie kadrowe (189–500 wniosków na pracownika wg NIK P/23/069, 1325 spraw w Wielkopolskim UW za pismem RPO). W wersji 3.2: oficjalna statystyka NSA za 2025 zastąpiła społeczny zbiór 803 orzeczeń jako podstawa liczb o skuteczności skarg; wycofano liczbę 95,7%; dodano ramę podatkową. W 3.1: dane sądowe 2025 i blok praktyczny przed skargą. W 3: bunt sądów, para „obietnica–przyznanie", pieniądze i benchmarki, granice/art. 8 EKPC, nauka, Karta Polaka, FAQ bezpieczeństwa, częste błędy o statystyce.*