Jak to miało działać
Kodeks postępowania administracyjnego mówi jasno: stronie „służy prawo do wniesienia ponaglenia", gdy sprawy nie załatwiono w terminie albo postępowanie trwa „dłużej niż jest to niezbędne". Urząd ma je przekazać wyżej „nie później niż w terminie siedmiu dni", a organ wyższego stopnia - w sprawach pobytowych Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców - rozpatruje je w siedem dni i może wyznaczyć urzędowi termin na decyzję [2]. Ponaglenie jest też przepustką do sądu: skargę na bezczynność można wnieść „w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia" [3].
Jeden przepis zatrzymał zegar
Od 15 kwietnia 2022 r. (najpierw art. 100c, od 1 stycznia 2023 r. art. 100d) bieg terminów w sprawach o pobyt czasowy, stały i rezydenta długoterminowego UE prowadzonych przez wojewodę „nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu". Przepis stanowi też, że „przepisów o bezczynności organu (...) nie stosuje się", a opóźnienie urzędu „nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki" [1].
Skoro termin nie biegnie, nie może upłynąć. A kodeks każe ponaglenie wniesione przed upływem terminu pozostawić bez rozpoznania - i robi to „organ prowadzący postępowanie" [2], czyli ten sam urząd, na który się skarżysz.
Liczba, która boli: 6 razy. Tyle razy przesuwano datę końcową: 31.12.2022 → 24.08.2023 → 4.03.2024 → 30.06.2024 → 30.09.2025 → 4.03.2026 → 4.03.2027 [4]. Rozwiązanie wprowadzone w kwietniu 2022 r. ma obowiązywać prawie pięć lat.
Źródło: Urząd do Spraw Cudzoziemców, publiczny opis projektu FAMI.02.01-IZ.00-0143/25 „W bezpośrednim kontakcie” (mapadotacji.gov.pl/projekty/1818325)
Co piszą same urzędy
15 czerwca 2022 r. Szef UdSC poprosił wszystkie wydziały cudzoziemców, by „zaprzestały przekazywania do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców ponagleń" (pismo dotyczyło art. 100c) [5]. W październiku 2025 r. UdSC ogłosił na gov.pl, że wojewoda „nie będzie przekazywał do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców ponagleń składanych na bezczynność lub na przewlekłe prowadzenie postępowań" [6].
Głos Migranta zapytał urzędy wojewódzkie w trybie dostępu do informacji publicznej, co dzieje się z ponagleniami. Odpowiedzi:
- Łódzki: „w sprawach objętych art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy ponaglenia były pozostawiane bez rozpoznania, w związku z czym nie były przekazywane Szefowi Urzędu do Spraw Cudzoziemców" [7].
- Kujawsko-Pomorski: ponaglenia „pozostawiane są bez rozpatrzenia, w oparciu o artykuł 100d (...). Urząd nie posiada żadnego dokumentu, na którym opiera tę praktykę, który mógłby udostępnić" [9].
- Lubuski: „wszystkie wpływające ponaglenia zostają pozostawione bez rozpoznania". Dołączył gotowy druk „Powiadomienie o pozostawieniu ponaglenia bez rozpoznania" z wykropkowanym miejscem na datę [10].
„wszystkie wpływające ponaglenia zostają pozostawione bez rozpoznania”
- Wielkopolski: „Ponaglenia wnoszone w tych sprawach są pozostawiane przez Wojewodę Wielkopolskiego bez rozpoznania" [11].
- Opolski: ponaglenia „pozostawiane są bez rozpoznania, jako złożone przedwcześnie" [12].
- Zachodniopomorski: „Wojewoda Zachodniopomorski stosuje rozwiązanie polegające na pozostawianiu ponagleń bez rozpoznania, bez przekazywania ich organowi wyższego stopnia.” Za podstawę prawną uważa „art. 37 § 3a Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 100d wskazanej ustawy”. Ponagleń w samych sprawach o pobyt czasowy wpłynęło tam 223 w 2024 r., 318 w 2025 r. i 249 do 16.10.2026 r. [22].
Liczba, która boli: 1 na 132. W 2022 r. do Wojewody Łódzkiego wpłynęły 263 ponaglenia i zapadło 255 rozstrzygnięć merytorycznych, w tym 24 przyznające rację cudzoziemcom. W 2025 r. ponagleń było 132, a rozstrzygnięcie merytoryczne jedno. Od 2023 r. urząd nie wykazuje ani jednego ponaglenia uznanego za uzasadnione [8].
Liczba, która boli: 326. Tyle postanowień w sprawach ponagleń wydano od stycznia do września 2024 r., gdy w systemie Pobyt zarejestrowano 10 703 ponaglenia w I instancji i 1 089 w II - tak pisze sam UdSC w publicznym opisie swojego projektu [13]. Mniej niż trzy postanowienia na sto ponagleń (nasze wyliczenie).
Źródło: Wojewoda Łódzki, SOC-III.1331.3.2026 z 27.08.2026, pkt 1-2. Dlaczego Łódzki: to jeden z nielicznych urzędów, które podały nam rok po roku i liczbę ponagleń, i to, jak je rozstrzygnięto. Wybraliśmy go dlatego, że dane są pełne, a nie dlatego, że wypada najgorzej. Rozstrzygnięcia według roku wskazanego przez urząd; 2026 pominięty, bo urząd nie podał liczby rozstrzygnięć.
Liczba, która boli: 5 935. Tyle ponagleń wpłynęło do Wojewody Dolnośląskiego w samym 2025 r. Skarg do sądu na bezczynność i przewlekłość - 2 437 [14].
Źródło: Wojewoda Dolnośląski, SOC-OP.1331.14.2026.MR i SOC-OP.1331.12.2026.MR (wrzesień 2026), s. 2 - liczby odczytane ze skanów, dwa niezależne tory OCR zgodne
Sądy: przepis nie może tego usprawiedliwiać
19 maja 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że „ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych", i dodał: „Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d u.o.p.u.)". NSA odmówił zastosowania przepisu, który przedłużył zawieszenie poza 30 czerwca 2024 r., uznając go za niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji (II OSK 2921/24) [15].
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji napisało w czerwcu 2026 r. do Rzecznika Praw Obywatelskich, że „istnieje wysokie prawdopodobieństwo", iż sąd rozpatrujący skargę za okres po 30 czerwca 2024 r. „odmówi zastosowania tego przepisu i rozpozna skargę z jego pominięciem". W następnym zdaniu: Szef UdSC, rozpatrujący ponaglenia, „jest w dalszym ciągu obowiązany do stosowania przepisu art. 100d" [16]. Sąd może pominąć przepis. Organ od ponagleń - według ministerstwa - nie może.
„jest w dalszym ciągu obowiązany do stosowania przepisu art. 100d”
Jak to wygląda w jednej sprawie: cudzoziemka złożyła wniosek o pobyt czasowy i pracę 29 listopada 2024 r. WSA we Wrocławiu ustalił: „Wojewoda nie wykonał w sprawie żadnej czynności w kierunku merytorycznego rozpoznania wniosku. Wniesione ponaglenie także pozostało bez reakcji." Sąd odnotował, że ostatnie przedłużenie art. 100d uchwalono 23 stycznia 2026 r., „a więc aktem prawnym przyjętym w czasie, gdy orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazujące na naruszenie ww. przepisem standardów konstytucyjnych było już zasadniczo utrwalone". Wyrok z 4 sierpnia 2026 r. zobowiązał wojewodę do wydania decyzji w 60 dni od przekazania mu prawomocnego wyroku z aktami sprawy (I SAB/Wr 135/26). Od złożenia wniosku minęło wtedy ponad 20 miesięcy [17].
I nic się nie zmienia
W marcu 2024 r. MSWiA odpowiedziało na petycję o usunięcie art. 100c i 100d, że okoliczności, które legły u podstaw tych przepisów, „pozostają aktualne do chwili obecnej", a „postulat zawarty w petycji nie powinien zasługiwać na uwzględnienie" [18]. W styczniu 2026 r., osiem miesięcy po wyroku NSA, ustawodawca przesunął termin do 4 marca 2027 r. [4].
W sądach urzędy dalej powołują ten przepis. Wojewoda Dolnośląski: „w latach 2024 – 2026 we wszystkich odpowiedziach na takie skargi powoływany jest ww. przepis" - przy 6 797 skargach w tym okresie [14]. Kujawsko-Pomorski: „we wszystkich odpowiedziach dotyczących skarg na bezczynność i przewlekłość" [19]. Opolski „przywołuje ww. art. 100d w odpowiedziach na skargi do WSA" [12].
Strona Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego (stan na 26 sierpnia 2026 r.) powołuje wyrok z 2023 r. - sprzed orzeczenia NSA - który „potwierdził bezzasadność złożenia skargi", i zapewnia: „Głęboko wierzymy w Państwa wyrozumiałość względem zaistniałej – tymczasowej – sytuacji" [20].
„Głęboko wierzymy w Państwa wyrozumiałość względem zaistniałej – tymczasowej – sytuacji”
Co to znaczy dla Ciebie
- Ponaglenie i tak złóż. Prawdopodobnie zostanie pozostawione bez rozpoznania, ale bez niego skarga do sądu nie przejdzie. We wrocławskiej sprawie wystarczyło, że ponaglenie wniesiono - sąd uznał, że strona „spełniła formalny wymóg" [17].
- Skarga do WSA na bezczynność lub przewlekłość: składasz ją za pośrednictwem wojewody [21]. Wpis od skargi na bezczynność to 100 zł [21]. Jeśli nie stać cię na koszty, możesz złożyć wniosek o prawo pomocy - jest wolny od opłat [21].
- Czego się spodziewać. Za okres po 30 czerwca 2024 r. sądy w opisanej linii pomijają art. 100d. Sąd nie wyda karty - zobowiąże urząd do decyzji w terminie [21]. Grzywna dla urzędu i suma pieniężna dla ciebie są możliwe, ale sąd nie musi ich przyznać (we Wrocławiu nie przyznał) [17], [21].
- Jeśli urząd nie wykona wyroku: wezwij go pisemnie, a potem złóż skargę z żądaniem grzywny (art. 154 p.p.s.a.). Wydanie decyzji już po jej wniesieniu nie zamyka sprawy [21].
- Wyjątek: jeśli urząd pozostawił twój wniosek bez rozpoznania (art. 64 § 2 KPA), sam UdSC w 2022 r. wyłączył takie ponaglenia z polecenia nieprzekazywania [5].
To nie jest porada prawna w twojej sprawie - przed skargą warto skonsultować się z prawnikiem lub organizacją pomocową.
Na koniec
Ponaglenie wciąż jest w kodeksie. Urzędy piszą, że je odkładają. Ministerstwo pisze, że organ od ponagleń musi stosować przepis, którego sądy stosować nie będą. Sądy piszą, że przedłużanie go nie da się pogodzić z Konstytucją. Termin w ustawie to 4 marca 2027 r. Wszystkie dokumenty, na których opiera się ten tekst, publikujemy obok.
Źródła
[1]Ustawa z 12.03.2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, art. 100d ust. 1, 3 i 4; tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 337, s. 99. źródło
[2]Kodeks postępowania administracyjnego, art. 37 § 1, § 3a, § 4, § 5, § 6; tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1691, s. 9. źródło
[3]Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 53 § 2b; tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 143, s. 14. źródło
[4]Akty zmieniające (data końcowa okresu zawieszenia): Dz.U. 2022 poz. 830 (art. 100c, do 31.12.2022; w życie 15.04.2022); Dz.U. 2023 poz. 185, art. 1 pkt 32 (art. 100d, do 24.08.2023; z mocą od 1.01.2023); Dz.U. 2023 poz. 1088 (do 4.03.2024); Dz.U. 2024 poz. 232 (do 30.06.2024); Dz.U. 2024 poz. 854 (do 30.09.2025); Dz.U. 2025 poz. 1301 (do 4.03.2026); Dz.U. 2026 poz. 203, art. 17 pkt 50, ustawa z 23.01.2026 r., s. 33 (do 4.03.2027). Teksty: Dz.U. 2022 poz. 830, 2023 poz. 185, 2023 poz. 1088, 2024 poz. 232, 2024 poz. 854, 2025 poz. 1301, 2026 poz. 203
[5]Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, pismo DPM.0738.49.2022 z 15.06.2022 do dyrektorów wydziałów cudzoziemców wszystkich urzędów wojewódzkich, s. 4 (polecenie) i s. 5 (wyjątek art. 64 § 2 KPA). Kopia otrzymana od Wojewody Kujawsko-Pomorskiego w odpowiedzi na wniosek o informację publiczną. dokument (PDF)
[6]Urząd do Spraw Cudzoziemców, komunikat „Zawieszenie biegu terminów załatwiania spraw cudzoziemskich", gov.pl, 6.10.2025 (https://www.gov.pl/web/udsc/zawieszenie-biegu-terminow-zalatwiania-spraw-cudzoziemskich). źródło
[7]Wojewoda Łódzki (Dyrektor Biura Wojewody), BW-III.1331.35.2026 z 26.08.2026, odpowiedź na wniosek o informację publiczną, s. 3. dokument (PDF)
[8]Wojewoda Łódzki (Dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców), SOC-III.1331.3.2026 z 27.08.2026, odpowiedź na wniosek o informację publiczną, pkt 1-2, s. 1. dokument (PDF)
[9]Wojewoda Kujawsko-Pomorski, BW.II.1331.214.2026 z 27.08.2026, pkt 2, s. 1. dokument (PDF)
[10]Wojewoda Lubuski, SO-IV.1331.13.2026.ESzo z 27.08.2026, Ad. 2, s. 1, wraz z załącznikiem „wzór ponaglenie". dokument (PDF), dokument (PDF)
[11]Wojewoda Wielkopolski (Dyrektor Wydziału Spraw Cudzoziemców), SC-XI.1331.18.2026, podpisane 6.10.2026, odpowiedź na pytanie 5, s. 1. dokument (PDF)
[12]Wojewoda Opolski, SO.II.1331.15.2026.AP z 16.10.2026, pkt a (s. 1) i pkt b (s. 2). dokument (PDF)
[13]Urząd do Spraw Cudzoziemców, opis projektu FAMI.02.01-IZ.00-0143/25 „W bezpośrednim kontakcie", serwis Mapa Dotacji UE (https://mapadotacji.gov.pl/projekty/1818325/). źródło
[14]Wojewoda Dolnośląski: SOC-OP.1331.14.2026.MR (wrzesień 2026, doręczone e-mailem 2.09.2026; skan, s. 2 - liczby ponagleń i skarg 2022-2026); SOC-OP.1331.12.2026.MR (wrzesień 2026, doręczone 2.09.2026; skan, s. 2 - skargi 2024-2026: 2 590 / 2 437 / 1 770); SOC-OP.1331.12.2026.MR z 9.10.2026 (powoływanie art. 100d). dokument (PDF), dokument (PDF), dokument (PDF)
[15]Wyrok NSA z 19.05.2025, II OSK 2921/24 (prawomocny), uzasadnienie. źródło https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/CF4F3C2B4F
[16]MSWiA (z up. Podsekretarz Stanu Maciej Duszczyk), pismo BMP.0790.3.7.2026(6) do Rzecznika Praw Obywatelskich, czerwiec 2026 (opublikowane przez RPO jako odpowiedź z 30.06.2026), s. 9. źródło
[17]Wyrok WSA we Wrocławiu z 4.08.2026, I SAB/Wr 135/26 (prawomocny). źródło https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/9B74098432
[18]MSWiA, Biuro Ministra, BM-WKA-0511-1-24/2024 z 7.03.2024, odpowiedź na petycję w sprawie usunięcia art. 100c i 100d, s. 2-3; udostępniona nam przy piśmie DBiSO-WODO.06770.2.72.2026.EJ z 3.09.2026. dokument (PDF)
[19]Wojewoda Kujawsko-Pomorski, BW.II.1331.216.2026 z 1.09.2026, odpowiedź na pytanie 2, s. 1. dokument (PDF)
[20]Śląski Urząd Wojewódzki, strona „Przyspieszenie postępowania, ponaglenia, skargi" (https://www.katowice.uw.gov.pl/usluga/cudzoziemcy/przyspieszenie-postepowania-ponaglenia-skargi), stan na 26.08.2026. źródło
[21]Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2026 poz. 143): art. 54 § 1 (s. 14), art. 149 § 1 i § 2 (s. 31), art. 154 § 1, § 3, § 6 (s. 32), art. 243 § 1 (s. 43). źródło. Rozporządzenie Rady Ministrów z 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, § 2 ust. 1 pkt 6 (tekst jednolity Dz.U. 2021 poz. 535, s. 2). źródło
[22]Wojewoda Zachodniopomorski, WSC-1.1331.11.2026 z 19.10.2026, s. 2. dokument (PDF)