Recital, drzwi do regałów i „xxx” w raporcie: FAMI rozlicza wszystko oprócz czekania

23 września 2023 r. na rynku w Szubinie odbył się „występ gwiazdy festynu”. Recital kosztował 18 450,00 zł i został rozliczony w projekcie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (FAMI) ^[1]. Postępowanie o pobyt czasowy trwało w tym województwie w 2023 r. średnio 464 dni, a dziś 541 ^[2].

Trzy lata później Wojewoda Pomorski chciał dać 13 konsultantom infolinii po 220 zł miesięcznie, razem 20 020 zł za siedem miesięcy. Ministerstwo Finansów uznało, że wniosek „wymaga odpowiedniego skorygowania poprzez wyłączenie środków na podwyższenie wynagrodzeń” ^[13]. Na Podlasiu w tym samym czasie poszło 19 483,20 zł na dorobienie drzwi do regałów z aktami ^[3]. W Olsztynie, jak urząd napisał we wniosku o kolejny projekt, skończył się projekt i skończyła się infolinia, więc informacji udzielali urzędnicy „kosztem czasu poświęcanego na merytoryczne rozpoznanie sprawy” ^[12]. A w raporcie, który MSWiA przechowuje i przysłało nam jako raport końcowy, w miejscu łącznej liczby godzin kursu polskiego stoi „xxx” ^[4].

Każda z tych rzeczy osobno ma wyjaśnienie, często rozsądne. Żadna nie jest zakazana, a żadnemu artyście, radcy, firmie wycieczkowej, stolarzowi ani lektorowi nic nie zarzucamy. Razem dają obraz, którego nikt w tym systemie nie ma obowiązku oglądać: według MSWiA 447 889 574,63 zł z FAMI w sześciu naborach dla urzędów wojewódzkich z lat 2017-2026 (suma własna; to kwoty porozumień i listy rankingowej, nie wydatki) ^[5], fundusz, z którego można zapłacić za bardzo wiele, i ani jedno miejsce w dokumentach, które dostaliśmy, gdzie ktoś musi odpowiedzieć na pytanie, czy cudzoziemiec czeka krócej. Pierwszy raport o FAMI policzył: 138 wskaźników w projektach z 2024 r., żaden o czasie. Ten schodzi piętro niżej, do faktur, zestawień kwartalnych, arkuszy oceny i wzorów porozumień.

Dwa języki

Państwo mówi o tych pieniądzach jednym językiem, a rozlicza je drugim.

Dalej jest już tylko rozwinięcie tej tabeli.

1. Gwiazdy estrady

Projekt nr 14/14-2022/OG-FAMI nazywa się „Działania Wojewody Kujawsko-Pomorskiego na rzecz uchodźców z Ukrainy”. Budżet: 1 839 640,80 zł, w tym 1 379 730,60 zł z FAMI; rozliczono 1 824 374,66 zł ^[6]. Jego cel to integracja, nie rozpatrywanie wniosków, i tak trzeba go czytać. Raport końcowy streszcza dwa festyny zdaniem, które mogłoby być mottem całego systemu: „Całość uświetniały występy gwiazd estrady.” ^[1], s. 2.

Żnin, 2 czerwca 2023 r.: „Koncert gwiazd polskiej estrady: Mezo i Libera”, opłacony umową z Gminą Żnin z pozycji F14, której w pierwotnym budżecie nie było ^[1], s. 19-20. Urząd wyjaśnił jej dodanie tak:

Szubin, 23 września 2023 r.: „występ gwiazdy festynu, czyli p. Kasi Cerekwickiej”. W kosztach: „recital artystyczny w Szubinie faktura nr 2/09/2023 - 18450,00 zł”, usługa hotelowa 1 330,00 zł, nagłośnienie 800,00 zł ^[1], s. 20-21. Urząd szacuje, że z atrakcji i koncertu skorzystało łącznie 1000 osób. Raport nie podaje wystawcy faktury ani honorarium; kwota dotyczy pozycji „recital artystyczny”. Artystce nic nie zarzucamy; pytanie w tym tekście nie dotyczy wykonawców. Dotyczy systemu, w którym jeden recital to równowartość 54 opłat skarbowych za pobyt czasowy (340 zł, wyliczenie własne ^[30]).

Łącznie „występy artystyczne na festynie” to 40 580,00 zł (pozycje F14 i F17). Po odjęciu kosztów Szubina zostaje 20 000,00 zł na koncert w Żninie; to nasza arytmetyka, bo raport tej kwoty osobno nie podaje, i koszt pozycji z umowy z gminą, nie honorarium wykonawców. Pozycje, które raport sam łączy z festynami (występy, obsługa eventu, upominki, nagrody, loteria, namiot, leżaki, pufy, gry), dają 101 728,53 zł, czyli 5,6% rozliczonej kwoty, i to bez cateringu, którego raport nie rozbija (suma własna) ^[1], s. 37.

Tydzień później wycieczka do Bydgoszczy. W kosztach stoją obok siebie: „Bilety wstępu na wyjścia i wycieczki dla 88 uczestników” za 1 152,00 zł, czyli ok. 13 zł na osobę, oraz „Bilety wstępu na wyjścia i wycieczki; 44 os. faktura numer 8/09/2023 - 17160,00 zł”, czyli 390 zł na osobę ^[1], s. 22. Opis wycieczki wymienia bilety partnera tylko do Muzeum Mydła i Brudu, a „pozostałe atrakcje” miała zapewnić firma organizująca wycieczki. W tym samym miesiącu jest jeszcze rachunek na 11 600,00 zł, też „dla 88 uczestników”, ok. 132 zł na osobę, za zajęcia integracyjne i atrakcje turystyczne. Co dokładnie kryje się za 390 zł na osobę z faktury zbiorczej, raport nie wyjaśnia. Zapamiętajmy tę liczbę do rozdziału o etatach.

Największa pozycja kosztów bezpośrednich jest najbliżej tego, o co tu chodzi: pomoc prawna, m.in. „z zakresu legalizacji pobytu i procedur administracyjnych”, za 236 160,00 zł. W III kwartale radcowie „we wszystkich Punktach udzielili łącznie 95 porad”; dla pozostałych kwartałów raport liczby porad nie podaje ^[1], s. 9-10. Faktura za wrzesień to 29 520,00 zł za 120 godzin ^[6], a 236 160 zł to dokładnie osiem takich miesięcy. Jeśli stawka była stała, kwartał kosztował 88 560 zł, czyli ok. 932 zł na poradę. To nasze wyliczenie i ma granice: dyżur to także gotowość, a porad spoza III kwartału nie znamy. Wykonawcy nic nie zarzucamy: pytanie dotyczy tego, co projekt liczy. Pewne jest natomiast, co projekt rozlicza: wskaźnik brzmi „Liczba zatrudnionych radców prawnych” (cel 4), nie liczba porad. Jest też „Liczba zorganizowanych festynów” (cel 2, wykonanie 2). Rubryka „REZULTATY” w formularzu wskaźników jest pusta ^[6]. Festyn się odbył, więc wskaźnik jest wykonany. Wszystko się zgadza.

2. „xxx”

Ten sam wojewoda, wcześniejszy projekt: „Masz prawo wiedzieć!” (nr 8/8-2017/OG-FAMI, 2 346 666,09 zł, w tym 1 759 999,57 zł z FAMI) ^[4]. W raporcie, w opisie kursów języka polskiego:

Trzeba to powiedzieć wprost: liczba istnieje. W formularzu wskaźników kursy mają 4 450,5 godziny przy celu 4 200 ^[7]. To nie jest dowód, że kursów nie było. To dowód czegoś innego: szablon z „xxx” przeszedł przez urząd, trafił do akt i pięć lat później Departament Funduszy Europejskich MSWiA wysłał go nam jako raport końcowy. Nagłówek tej kopii nadal brzmi „Raport [Kwartalny]”, a okres objęty raportem to 1.04-31.05.2021 r. Czy ktoś kiedyś o to zapytał, nie wiemy: pism akceptacyjnych tego projektu nie mamy. Wiemy, że o celach projektu stoi tam: „Zostały zrealizowane w całości”, a wśród działań promocyjnych: „byliśmy gośćmi Totalnych Remontów Szelągowskiej w stacji TVN w dniu 02.05.2021” ^[4], s. 6. Remont, jak zobaczymy, to w tym systemie motyw przewodni.

Dokumenty na górze piramidy wyglądają podobnie. We wzorze wniosku o dofinansowanie z 2023 r., który przysłało nam MSWiA, w wyjaśnieniach dla wnioskodawcy została robocza uwaga autora: „UWAGA - przerobiłem wzór, zrobiłem 12 kwartałów i usunąłem harmonogram przetargów” ^[8], s. 38. Drobiazg. Tylko że drobiazgi mówią, kto te dokumenty czyta. Dlatego rozdział 5 jest o tym, kto musi.

3. Akta mają się coraz lepiej

Układa się z tego osobny gatunek literacki: dokumenty o tym, gdzie trzymać sprawy, które czekają.

Podlaski, czerwiec 2026 r.: 19 483,20 zł za „Dorobienie drzwi rozwieranych do istniejących regałów otwartych oraz motaż”, cel: „zabezpieczenie szaf, w których przechowywane są akta obywateli państw trzecich, przed nieuprawnionym dostępem” ^[3], s. 30. Uzasadnienie rozsądne. Warmińsko-Mazurski, 2023 r.: meble wyceniono na 30 000 zł, ale „Koszt wyceny mebli (...) był wysoce niedoszacowany”, bo do pokoi oddziału legalizacji miały być na wymiar, „z uwagi na dużą liczbę akt procedowanych przez pracowników, w celu zapewnienia jak największej przestrzeni do przechowywania akt” ^[10], s. 13. Też rozsądne. Lubelski ma wskaźnik „Liczba wykonanej zabudowy meblowej pod wymiar”, Łódzki 65 sztuk wyposażenia meblowego (do czego dokładnie, wskaźniki nie mówią) ^[30]. Spraw przybywa, więc przybywa i regałów. Tej logice nie da się nic zarzucić, poza tym, że jest odpowiedzią na złe pytanie.

Teraz skąd się biorą pieniądze. W Olsztynie w tym samym ruchu księgowym pozycja na infolinię spadła o 130 741,06 zł, a meble wzrosły o 70 000,00 zł, remont o 54 396,59 zł i sprzęt IT o 7 748,40 zł. Urząd tłumaczy to uczciwie: porozumienie podpisano dopiero 23.11.2022 r., wszystkie stanowiska infolinii obsadzono dopiero w marcu 2023 r., więc „powstały oszczędności” ^[10]. Nikt tu nie zrobił nic nagannego. Działa mechanizm: pieniądze na ludzi, których nie udało się na czas zatrudnić, zamieniają się w rzeczy, bo rzeczy można kupić przed końcem projektu.

Trzy lata później podobny rachunek widać w tabeli. Podlaski, projekt 0007/24 „etap IV”, stan na 30 czerwca 2026 r. ^[3], s. 46-47:

Oczywista riposta: pensje płaci się co miesiąc, a remont raz, więc procenty muszą się różnić. Dlatego sprawdziliśmy kalendarz. Według rejestru MSWiA projekt trwa od 1.05.2024 r. do 30.04.2027 r. ^[9], czyli minęły 26 z 36 miesięcy, 72% czasu (wartość w rejestrze jest niższa niż we wniosku o płatność, więc daty mogły się zmienić aneksem). Remont idzie równo z kalendarzem. Infolinia jest o połowę za nim, a na każde 100 zł wydane na infolinię przypada dotąd 83 zł na zarządzanie projektem (wyliczenie własne). W samym II kwartale 2026 r. koszty bezpośrednie to 138 175,57 zł: infolinia 62 250,10 zł, zarządzanie 46 982,95 zł (34,0%), remont 28 942,52 zł, czyli wspomniane drzwi i 9 459,32 zł za kontrolę dostępu do sekretariatu ^[3], s. 16. Księgowo wszystko to ląduje w kategorii „Promowanie środków integracji w celu społecznego i gospodarczego włączenia obywateli państw trzecich”. Regał z drzwiami, zintegrowany. W tym kwartale żaden wskaźnik nie drgnął (wszędzie 0,0000), a w rubryce o problemach stoi „Brak danych” ^[3], s. 2-4. Średni czas postępowania w tym urzędzie wzrósł ze 184 dni w 2023 r. do 447 w 2026 r. ^[2]; przyczyny opóźnienia na infolinii wniosek nie podaje.

W tym samym olsztyńskim projekcie szkolenia prowadzili pracownicy urzędu, za dodatki zadaniowe. Obok tematów prawnych (np. legalizacja pobytu w celu nauki, ochrona międzynarodowa) były „Kursywa, justowanie i różowe niebo, czyli słów kilka o dostępności cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej” oraz „Jak mówić i słuchać żeby się porozumieć oraz co zrobić żeby stres nas nie zabił” ^[10], s. 11-12. Pod koniec projektu szkoleń już nie było „ze względu na osiągnięcie wartości docelowej w Formularzu wskaźników oraz ze względu na wykorzystanie środków w kat. A3 Budżetu projektu” ^[10], s. 7-8. Wynik: 36 osób, „wykonanie w 240%”. Efekt: „sprawniejsze procedowanie wniosków”, bez jednej liczby ^[10], s. 16. Dla porządku: Warmińsko-Mazurski ma dziś drugi najkrótszy czas w kraju (273 dni), choć w 2023 r. miał 134 ^[2]. Czy to dzięki szkoleniom, czy mimo nich, raport nie wie i nie musi.

Kielce mają wariant, w którym liczy się to, co łatwo policzyć. W projekcie „Świętokrzyskie - dobre sąsiedztwo dla Ukrainy” (16/14-2022/OG-FAMI) dwanaście działań kosztowało 1 110 200,00 zł (suma własna). Wskaźniki mają kolonie (40 dzieci), wyprawki (104) i giełdy pracy (5). Dwa największe działania, Punkt Informacyjny (406 898,75 zł) i tłumaczenia (173 811,67 zł), czyli 580 710,42 zł, własnego wskaźnika nie mają ani w rozliczeniu, ani w formularzu ^[11], s. 18-20. Jedyny wskaźnik obejmujący cały projekt liczy osoby objęte wsparciem: cel 1 000 (przed zmianą 400), wykonanie 1 307. Punkt mógł pomóc wielu ludziom, także w legalizacji pobytu, co raport opisuje. Tyle że dzieci na koloniach policzono, a tego, co kosztowało ponad połowę, już nie.

Liczba, która boli: 52,3%. Tyle kosztów działań w świętokrzyskim projekcie przypada na dwie pozycje, których nie rozlicza żaden własny wskaźnik ^[11].

4. Etaty: można, ale na chwilę

FAMI płaci pensje. To trzeba napisać na początku, bo krąży wersja, że nie może. Może: w formularzach są konsultanci infolinii, Ministerstwo Finansów podaje 216 wniosków o środki z rezerwy celowej na wynagrodzenia w projektach FAMI z lat 2024-2026 (67, 83 i 66; suma własna) ^[13], a w trzech rozliczonych projektach Warmińsko-Mazurskiego koszty personelu to 1 192 306,46 zł z 3 855 973,21 zł wydatków, czyli 30,9% (sumy własne ze zbioru projekty FAMI w urzędach wojewódzkich) ^[14]. Warunek postawiło Ministerstwo Finansów, w decyzji dla projektu Wojewody Pomorskiego:

Ten „czasowy” projekt ma trwać do 31.12.2029 r. Wojewoda chciał w nim dać 13 istniejącym etatom infolinii podwyżkę: w kalkulacji 165 zł i 55 zł miesięcznie, razem 20 020 zł bez pochodnych na siedem miesięcy 2026 r. Ministerstwo uznało 24 czerwca, że skoro sfera budżetowa ma waloryzację 103,0%, to „Brak jest zatem uzasadnienia” dla więcej, a wniosek „wymaga odpowiedniego skorygowania poprzez wyłączenie środków na podwyższenie wynagrodzeń dla 13 istniejących etatów”, bo takie zwiększenie może iść „jedynie w ramach środków ujętych w budżecie dysponenta”. Decyzję na 159 265,15 zł (zamiast 231 590,08 zł; różnicy nie tłumaczy sama podwyżka) wydano 22 lipca ^[13]. Średni czas w tym urzędzie: 598 dni ^[2].

Teraz wróćmy do liczb z rozdziału 1. Recital w Szubinie to tyle, co ta podwyżka dla 13 osób przez ponad sześć miesięcy. Faktura za bilety, 390 zł na uczestnika, to więcej niż miesięczna podwyżka jednego konsultanta (wyliczenia własne). To inne województwa, inne lata, inna perspektywa FAMI (2014-2020 i 2021-2027) i inny tor decyzji, bo tu chodzi o rezerwę celową budżetu państwa i krajowe zasady płac, więc nikt tu nikomu nie zabrał. Ale szyld jest ten sam: festyn przechodzi jako wydatek, a 220 zł dla człowieka, który odbiera telefon od czekających, wymaga korekty wniosku.

Co „czasowy” znaczy w praktyce, opisał sam Warmińsko-Mazurski. Infolinia działała w pełnej, sześcioosobowej obsadzie od 16 marca do 30 września 2023 r., potem w trzy osoby, w grudniu w dwie, a 31 grudnia projekt się skończył ^[10], s. 10. Dalszy ciąg urząd napisał w streszczeniu kolejnego wniosku:

To najlepszy opis tego modelu, jaki znaleźliśmy. Kończy się projekt, kończy się infolinia, telefony odbierają ci, którzy mieli rozpatrywać wnioski, więc potrzebny jest kolejny projekt. Dlatego tytuły wyglądają jak numery sezonów serialu: Podlaski ma „etap IV”, Opolski „etap III”, Małopolski pisze, że projekt „będzie m.in. bezpośrednią kontynuacją przedsięwzięć projektowych (projekty nr 17/7-2017/OG-FAMI, 15/10-2019/OG-FAMI, 12/14-2022/OG-FAMI), które z sukcesem finansowały działanie Infolinii i Informacji”, Kujawsko-Pomorski zapowiada „rozszerzenie i kontynuacja działania istniejącej już infolinii” ^[12]. Tymczasowy personel na problem, który trwa od lat. Małopolski ma zresztą dziś najkrótszy czas w kraju (242 dni), a Śląski, na tych samych formularzach, najdłuższy (658) ^[2]. Czy ciągłość infolinii ma z tym związek, nie wiadomo, bo tego też nikt nie mierzy.

A problem jest stary i państwo go zna. NIK w 2019 r.: „Jedną z przyczyn niewłaściwej obsługi cudzoziemców w urzędach wojewódzkich i w Urzędzie do Spraw Cudzoziemców były niewystarczające i nieadekwatne do liczby i rodzaju załatwianych spraw zasoby kadrowe” ^[19]. Program FAMI sześć lat później: „zasoby infrastrukturalne i kadrowe wojewodów i UdSC są niewystarczające” ^[15], s. 5. Wielkopolski w projekcie z 2024 r.: „Główny problem w tym obszarze stanowią niewystarczające zasoby kadrowe do świadczenia usług” ^[12]. Ta sama diagnoza, a po drodze kolejne nabory. Uczciwie dodajmy zdanie NIK, które nie pasuje do prostej recepty: „Przyznane fundusze na dodatkowe etaty, przy ciągłym wzroście liczby składanych wniosków, nie przyczyniły się do skrócenia terminów załatwiania spraw” ^[19]. Same etaty niczego nie gwarantują. Bez etatów i bez pomiaru nie wiadomo nawet tego.

Był też wariant zerowy. Śląski projekt 29/7-2017/OG-FAMI (budżet 180 373 zł), czyli system kolejkowy za 252 150,00 zł, z czego 75 645,00 zł rozliczono w projekcie, oraz kursy językowe dla 19 pracowników. O osobach realizujących projekt raport mówi: „Osoby te nie są wynagradzane w ramach projektu ani z kosztów bezpośrednich, ani z kosztów pośrednich”. System „w znaczący sposób wpłynął na usprawnienie obsługi klientów”, a dowodem są opinie, że jest „bardziej zrozumiały od poprzedniego” ^[20], s. 6-7. Urząd pisze dziś, że „nie prowadzi pomiarów ani analiz dotyczących wpływu wdrożonego systemu kolejkowego na czas obsługi lub czas trwania postępowań” ^[20]. Inne śląskie projekty infolinię finansowały. Kolejkę do okienka można usprawnić; o kolejce do decyzji ten raport milczy.

Istnieje furtka na koszty ciągłe i Polska z niej prawie nie korzysta. Rozporządzenie o FAMI pozwala przeznaczyć „do 15 % kwoty przydzielonej na jego program” na wsparcie operacyjne, a załącznik VII wymienia wśród wydatków „koszty personelu” ^[18]. Przy wkładzie UE 266 800 099,60 EUR limit to ok. 40 mln EUR. Program v3.0 planuje na ten cel 9 mln EUR, czyli 3,4% (wyliczenie własne) ^[15], s. 41-42. W celu „legalna migracja i integracja” to 6,6 mln EUR, a beneficjentami „będą służby migracyjne, głównie MRiPS, UdSC oraz Urzędy Wojewódzkie”, m.in. na „koszty personelu obsługującego SP, wprowadzającego dane do systemu” ^[15], s. 22. Zapytaliśmy MSWiA wprost, czy przewidziano je dla urzędów wojewódzkich:

Dwa dokumenty tej samej administracji mówią co innego. W czterech rocznych sprawozdaniach z programu, za okres do 30 czerwca 2025 r., stoi to samo: nie skorzystano ze wsparcia operacyjnego ^[17]. O sprzeczność zapytaliśmy Departament Funduszy Europejskich 20 października, wnioskiem z art. 241 k.p.a.; termin mija ok. 20 listopada. Stan na 4 listopada: czekamy. Nie twierdzimy, że wsparcie operacyjne rozwiązałoby kadry: jego opis w Programie mówi o personelu wprowadzającym dane, nie o orzecznikach. Twierdzimy, że narzędzie na koszty ciągłe do połowy 2025 r. leżało nieużyte, a ministerstwo nie widzi go tam, gdzie jest zapisane.

MSWiA w odpowiedzi na interpelację nr 19590 z 22 października 2026 r. pisze, że „w czerwcu 2025 r. ze środków Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (FAMI) zostały przeznaczone dodatkowe środki na wzmocnienie etatowe urzędów wojewódzkich w celu przyspieszenia rozpatrywania spraw dotyczących cudzoziemców” ^[5]. Ile z tych etatów rozpatruje wnioski, a ile odbiera telefony, odpowiedź nie mówi; we wskaźnikach z 2024 r. stanowiska rozpatrującego wnioski nie znaleźliśmy ^[30]. Ta sama odpowiedź opisuje nabory FAMI dla wojewodów jako działania „mające na celu usprawnienie obsługi klienta”. Tu akurat zgadza się wszystko.

5. Regulamin tej gry

Jak to możliwe, że nikt tego nie wyłapuje? Bo system nie jest do tego zbudowany. W arkuszu oceny merytorycznej naboru z 2026 r. ^[21], s. 1-3:

Pytanie „Czy Wnioskodawca przedstawił projekt w sposób wyczerpujący?” waży 12 punktów. Pytanie, czy projekt „zawiera obiektywnie sprawdzalne i możliwe do osiągnięcia wskaźniki dla zakładanych celów”, waży 3, tyle co określenie roli partnera. Próg to 65 na 100 i połowa punktów w każdej z grup B, C i D. Wniosek może więc dostać za wskaźniki zero i przejść: grupa C ma 29 punktów, z czego 26 za inne pytania (nasz odczyt arkusza). Żadne kryterium nie wymienia czasu postępowania ani liczby decyzji. Opisać trzeba wyczerpująco. Sprawdzić się nie da, ale to mniej ważne.

Liczba, która boli: 3 na 100. Tyle punktów w ocenie wniosku z naboru na ok. 113 mln zł z FAMI dostają sprawdzalne wskaźniki ^{[21] [5]}.

Instrukcja tego naboru: „H2. Analiza ryzyka” i pod spodem „Nie jest wymagana w tym naborze”, a na następnej stronie „Należy wybrać »Nie dotyczy - TAK«. Poniższe pola przestaną być widoczne”. Co do wskaźników: „Rekomendowane jest zaproponowanie jednego, nie więcej, wskaźnika dla każdego działania” ^[22], s. 5 i s. 10-11. Wzór z 2023 r. definiuje: „Rezultaty - mierzalne, osiągane natychmiast po zakończeniu projektu”, i uprzedza, że „może się zdarzyć, że żaden ze wskaźników z Polskiego Programu FAMI nie będzie odpowiadał działaniom w projekcie”; wtedy wybiera się „NIE DOTYCZY” i dopisuje własne ^[8], s. 6 i s. 11. W tym świetle „Nie dotyczy (produkt)” w 15 z 16 projektów, opisane w pierwszym raporcie ^[30], przestaje dziwić.

Jest też oświadczenie J1: „Oświadczam, że Wnioskodawca posiada wystarczające zasoby kadrowe i wiedzę merytoryczną” ^[22], s. 15. Wypełnionych wniosków wojewodów nie mamy, więc nie wiemy, co zaznaczyli. Mamy wniosek Urzędu do Spraw Cudzoziemców z lutego 2026 r. z „Tak” przy tym oświadczeniu ^[24], s. 39 i jego wcześniejszy wniosek o moduł MOS, który mówi o „obecnie niewystarczające zasoby kadrowe organów migracyjnych” (tak w dokumencie) ^[24], s. 20. Formalnie to nie sprzeczność, bo oświadczenie dotyczy zasobów do prowadzenia projektu. I właśnie o to chodzi: formularz pyta, czy urząd da radę prowadzić projekt, a nie, czy daje radę prowadzić sprawy.

A to wzór porozumienia, czyli to, co naprawdę wiąże ^[23]:

Przy wniosku Mazowieckiego z 2026 r. (18 007 000 zł z FAMI) brak naklejek to ok. 45 tys. zł (wyliczenie własne). Zgoda, porozumienie o dofinansowaniu nie jest kodeksem postępowania i nie musi karać za przewlekłość. Ale obowiązek dotyczący wyniku brzmi tu: „osiągnięcia wskaźników określonych we Wniosku o dofinansowanie” (§ 4 ust. 2 pkt 1, s. 5), a te wskaźniki beneficjent pisze sam, według instrukcji po jednym na działanie, za 3 punkty w ocenie. Terminy wobec funduszu mają cennik. Termin wobec człowieka nie ma tu nawet rubryki. Komisja Europejska odpisała nam zresztą, że w tym okresie programowania w trybie art. 33 ust. 5 rozporządzenia nie powstały dokumenty ani nie odbyły się rozmowy o wskaźnikach czasu postępowań pobytowych ^[28].

6. Efekt IT: zero pomiarów

Największe pieniądze na technologię poszły przez Urząd do Spraw Cudzoziemców. Dwa projekty modernizacji Systemu Pobyt v.2 z lat 2017-2018 rozliczono na 18 744 305,29 zł i 9 211 686,01 zł, razem 27 955 991,30 zł, z czego z FAMI 9 822 015,97 zł i 4 989 509,73 zł, razem 14 811 525,70 zł (sumy własne) ^[25]. Z drugiego wyrósł Moduł Obsługi Spraw (MOS), przez który od 27 kwietnia 2026 r. składa się wnioski.

Obietnica z czasem nabierała pewności siebie. UdSC we wniosku o dofinansowanie, ostrożnie: „Może to także w pewnym zakresie wpłynąć na skrócenie czasu obsługi wniosków w sprawach legalizacji pobytu” ^[24]. MSWiA 22 października 2026 r., już bez „może”: wprowadzenie rozwiązań związanych z MOS „skróci średni czas prowadzonych postępowań administracyjnych”, a zdanie dalej portal już tylko „powinien zatem przyczynić się” ^[5]. A dwa miesiące wcześniej UdSC, zapytany o pomiar:

Dopytany, czym to zmierzy, UdSC odpisał: „mierniki znajdują się w dokumentacji projektowej”. W dwóch przysłanych wnioskach o dofinansowanie słowa „miernik” nie znaleźliśmy, są wskaźniki. Z jakiego dokumentu wynika oczekiwany efekt: „Takie dokumenty nie powstały”. Kiedy analiza: „Taki termin nie został określony” ^[25].

Na razie jest jedna liczba. Według tego samego e-maila przez MOS od 27 kwietnia złożono 169 893 wnioski pobytowe, a decyzję wydano w 9 940 z nich, czyli w 5,9% (wyliczenie własne) ^[25]. To świeże sprawy i przy obecnych czasach trudno było oczekiwać więcej, więc jako ocena systemu ta liczba niczego nie dowodzi. Pokazuje tylko, ile już czeka w nowym, cyfrowym przedpokoju.

Pytanie, czy urząd mierzy wpływ systemów informatycznych na czas postępowań, zadaliśmy wszystkim. Pierwszy raport naliczył dziewięć organów, które tego nie robią. Lista rośnie. Wojewoda Małopolski, 13 października: „tutejszy Organ nie prowadzi pomiarów ani analiz pozwalających na określenie wpływu wdrożonych systemów na średni czas prowadzonych postępowań”. Wojewoda Kujawsko-Pomorski, 15 października: „Organ nie wyodrębnia kosztów utrzymania tych elementów ani nie mierzy wpływu wdrożonych systemów informatycznych na średni czas prowadzenia postępowań legalizacyjnych”. Wojewoda Śląski, 13 października, o systemie kolejkowym, jak wyżej ^{[26] [20]}. Razem jedenastu wojewodów (Podkarpacki, Zachodniopomorski, Lubuski, Warmińsko-Mazurski, Wielkopolski, Łódzki, Opolski, Mazowiecki, Małopolski, Kujawsko-Pomorski, Śląski) plus UdSC ze swoim „zbyt wcześnie”. Departament MSWiA, który zarządza funduszem, sam „nie dokonuje pomiaru” i odsyła: „Takie działania mogą prowadzić poszczególne Urzędy Wojewódzkie samodzielnie” ^[27]. Ministerstwo odsyła do urzędów, a urzędy nie mierzą. Reszta: Podlaski pisze, że jego system kolejkowy „nie wpływał bezpośrednio na czas trwania postępowań administracyjnych” ^[30], Świętokrzyski odpisał „nie dotyczy”, Dolnośląski i Lubelski wydali decyzje o informacji przetworzonej, bez pomiaru, a od Pomorskiego odpowiedzi na to pytanie w naszych aktach nie znaleźliśmy ^[26].

Liczba, która boli: 0. Tyle pomiarów wpływu systemów informatycznych na czas postępowań dostaliśmy od 16 wojewodów, UdSC i departamentu zarządzającego FAMI.

Nadzieja na choćby kwoty jest w Opolu. Urząd napisał, że systemy opracował „w ramach własnych zasobów kadrowych”, bez podania kosztów, więc 29 października poprosiliśmy o kwoty, w tym dodatków zadaniowych dla informatyków, oraz o brakujące formularze wskaźników i zestawienia wydatków ^[29]. Termin mija ok. 12 listopada. Stan na 4 listopada: czekamy.

Ten wykres nie mówi, że FAMI wydłuża czekanie. Spraw przybyło, zmieniało się prawo, a urzędy różnią się obsadą. Mówi tylko, że sześć urzędów z tego raportu dostawało pieniądze i czas w każdym wzrósł, a żadne z rozliczeń tych projektów nie pozwala powiedzieć, czy bez nich byłoby gorzej, lepiej, czy tak samo. Nie wszędzie zresztą czas urósł: u Dolnośląskiego, który też ma projekty FAMI, średnia spadła z 401 do 303 dni ^[2]. Po dziewięciu latach naborów to jest właściwy wynik: nie wiadomo.

Bilans

Zbierzmy to w jednym miejscu. Fundusz może zapłacić za koncert, bilety, drzwi do regałów, meble na wymiar, remont, naklejki, szkolenie ze stresu i konsultanta na infolinii, tego ostatniego pod warunkiem, że kiedyś przestanie nim być. Urząd wpisuje sobie wskaźniki sam, oceniający dają za nie 3 punkty na 100, wskaźnik jest wykonany, gdy festyn się odbył, a raport przechodzi przez akta także z „xxx”. Ministerstwo nie mierzy i odsyła do urzędów. Urzędy nie mierzą. Komisja o wskaźnikach czasu w trybie art. 33 ust. 5 nie rozmawiała. NIK w 2019 r. i Program w 2025 r. piszą to samo o kadrach, a pomiędzy nimi kolejne nabory kupują kolejne etapy.

To nie jest afera i nie mamy dowodu na ani jeden nielegalny wydatek w tych dokumentach. To coś trudniejszego do naprawienia: chaos w idealnym porządku księgowym. Wszystko się zgadza, wszystko jest zafakturowane, tylko jedna rubryka nie istnieje.

Co można naprawić

Większość tych punktów nie wymaga zmiany ustawy. Dane w dużej części już istnieją (zob. raporty z Hurtowni Danych „Cudzoziemiec”). Lista rankingowa naboru z 2026 r. jest zatwierdzona, a porozumienia zostaną podpisane po korektach wniosków ^[5], więc okno na pierwsze dwa punkty jest otwarte teraz.

1. Departament Funduszy Europejskich MSWiA: obowiązkowe wskaźniki rezultatu w porozumieniach FAMI. Liczba decyzji wydanych w okresie projektu, mediana czasu postępowania i zmiana liczby spraw w toku w urzędzie objętym projektem. Bez kary za wynik, na początek sama jawność.
2. DFE i COPE MSWiA: waga wskaźników w ocenie. Sprawdzalne wskaźniki co najmniej tyle, ile „wyczerpujący” opis (12 punktów zamiast 3), i próg minimalny za to kryterium. Analiza ryzyka z powrotem we wniosku.
3. Rząd, MSWiA i Ministerstwo Finansów: stałe etaty do rozpatrywania wniosków z budżetu państwa. FAMI zostawić na to, do czego się nadaje: infolinie, integrację, wyposażenie. Jeśli część kosztów ciągłych ma iść z funduszu, to przez wsparcie operacyjne, a nie kolejne „etapy”.
4. DFE MSWiA: rozstrzygnąć, co naprawdę obowiązuje. Program wymienia urzędy wojewódzkie jako beneficjentów wsparcia operacyjnego, ministerstwo pisze, że nie zostało przewidziane. Przy najbliższej zmianie Programu zapisać to jednoznacznie, także dla personelu prowadzącego postępowania.
5. COPE i wojewodowie: publikować raporty końcowe i osiągnięte wartości wskaźników. Bez wniosków o informację publiczną. „xxx” wyłapałby pierwszy czytelnik.
6. Wojewodowie i UdSC: prosty pomiar przed i po każdym wdrożeniu systemu. Średni czas i liczba decyzji na pracownika w kwartałach przed i po. Skoro MSWiA pisze, że MOS skróci czas, niech napisze też, jak to sprawdzi.

Czego nie wiemy

• Odpowiedzi Departamentu Funduszy Europejskich (termin ok. 20.11) i Wojewody Opolskiego (termin ok. 12.11); stan na 4.11.2026.
• Co zaznaczyli wojewodowie w oświadczeniu J1: wypełnionych wniosków nie mamy.
• Za co dokładnie zapłacono 390 zł na osobę na fakturze za bilety, jaka była cena koncertu w Żninie w umowie i ile porad prawnych udzielono poza III kwartałem w Kujawsko-Pomorskim.
• Dlaczego infolinia podlaska jest za kalendarzem: wniosek o płatność tego nie mówi.
• Ile etatów z pieniędzy FAMI z czerwca 2025 r. rozpatruje wnioski.
• Przebadaliśmy wybrane dokumenty kilku urzędów, nie wszystkie projekty wszystkich szesnastu. Przykłady z tego raportu nie są średnią, są tym, co dokumenty dopuszczają.

Źródła

[1]Wojewoda Kujawsko-Pomorski, raport końcowy projektu 14/14-2022/OG-FAMI „Działania Wojewody Kujawsko-Pomorskiego na rzecz uchodźców z Ukrainy”, załącznik do pisma BW.II.1331.215.2026 z 15.10.2026 (skan, wersja zanonimizowana przez urząd): s. 2, 9-10, 19-22, 25, 34-38. dokument (PDF)

[2]MSWiA, odpowiedź na interpelację nr 18089 z 27.07.2026, średnie czasy postępowań (2026: stan na 6.07.2026), zbiór czas-mswia-18089. źródło

[3]Wojewoda Podlaski, wniosek o płatność FAMI.02.01-IZ.00-0007/24-009-01 za 1.04-30.06.2026 (wydruk SL2021, 16.07.2026): wskaźniki s. 2-4, faktury s. 16 i 30, podsumowanie s. 46-47; udziały procentowe własne. dokument (PDF)

[4]Raport projektu 8/8-2017/OG-FAMI „Masz prawo wiedzieć!” w dwóch kopiach: załącznik do e-maila MSWiA, Departament Funduszy Europejskich, z 10.09.2026, s. 7 (PDF), oraz załącznik do pisma Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 15.10.2026, s. 22 (PDF); wartość projektu z zestawienia MSWiA.

[5]MSWiA (podsekretarz stanu Maciej Duszczyk), odpowiedź na interpelację nr 19590 z 22.10.2026 (ten sam dokument podaje też zwiększenie dofinansowania naboru 001/23 o 10 mln zł, którego w sumie nie liczymy): sześć naborów dla urzędów wojewódzkich, środki z czerwca 2025 r., zapowiedź skrócenia czasu przez MOS; suma sześciu kwot własna (44 483 342,13 + 39 279 725,24 + 58 534 877,45 + 58 715 221,49 + 133 912 151,03 + 112 964 257,29). źródło

[6]Wojewoda Kujawsko-Pomorski: sprawozdanie finansowe projektu 14/14 (XLSX), arkusz „budzet” i „f” (faktura za wrzesień 2023); formularz wskaźników (XLSX); pismo BW.II.1331.215.2026 z 30.09.2026 (PDF) (kwota rozliczona).

[7]Formularz wskaźników projektu 8/8-2017/OG-FAMI, wiersz „Liczba godzin kursów języka polskiego (Działanie III)”. dokument (XLS)

[8]MSWiA, wzór wniosku o dofinansowanie FAMI z 13.07.2023, załącznik do pisma DBiSO-WODO.06770.2.76.2026.EJ, s. 6, 11, 38. dokument (PDF)

[9]MSWiA, Departament Funduszy Europejskich, rejestr „Projekty FAMI 2021-2027” (plik CSV, odczyt 26.08.2026), kolumna „Ramy czasowe projektu”, projekt FAMI.02.01-IZ.00-0007/24. źródło

[10]Wojewoda Warmińsko-Mazurski, raport końcowy projektu 7/14-2022/OG-FAMI „Informacja-integracja”, załącznik do e-maila z 10.09.2026: s. 7-8, 10-14, 16, 32. dokument (PDF)

[11]Wojewoda Świętokrzyski, raport końcowy projektu 16/14-2022/OG-FAMI, załącznik do pisma SO.I.1331.7.2026 z 10.09.2026, s. 15-20 (skan), oraz formularz wskaźników; suma dwunastu działań własna. raport (PDF), formularz (XLS)

[12]COPE MSWiA, zestawienie projektów urzędów wojewódzkich z naboru 2024: streszczenia projektów 0003/24 (Warmińsko-Mazurski), 0001/24 (Małopolski), 0004/24 (Kujawsko-Pomorski), 0009/24 (Wielkopolski), 0007/24 (Podlaski). dokument (XLSX); „etap III” Opolskiego: dokumenty z pisma IN.IV.1331.8.2026.KJU (PDF)

[13]Ministerstwo Finansów, BMI1.0123.3707.2026 z 1.10.2026, Ad. 1-2, z załącznikami: uzasadnienie wniosku Wojewody Pomorskiego (strony obrócone; kalkulacja kosztów s. 6 PDF), pismo IP11.972.58.2026 z 24.06.2026, decyzja z 22.07.2026. dokument (PDF)

[14]Wojewoda Warmińsko-Mazurski, zestawienia wydatków trzech projektów (23 arkusze kwartalne) przekazane 26.10.2026; sumy własne: zbiór fami-projekty-uw.

[15]Program FAMI 2021-2027 (CCI 2021PL65AMPR001), wersja 3.0, decyzja Komisji C(2025)6003 z 1.09.2025: s. 5, 22, 25 (kod 012), 41-42 (alokacje); udział i limit wyliczenie własne (1,8 + 6,6 + 0,6 mln EUR wobec 266 800 099,60 EUR). dokument (PDF)

[16]MSWiA, DBiSO-WODO.06770.2.76.2026.EJ z 15.09.2026, Ad. 7, odpowiedź na wniosek z 31.08.2026, pkt 7 (PDF). dokument (PDF)

[17]Roczne sprawozdania z wykonania Programu FAMI, załączniki do tego pisma, pkt 1.4: 2021-06.2022, 07.2022-06.2023, 07.2023-06.2024, 07.2024-06.2025.

[18]Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1147 z 7.07.2021, art. 21 ust. 1 i 4, załącznik VII. źródło

[19]NIK, komunikat o kontroli P/18/105 „Państwo niegotowe na cudzoziemców”, 5.08.2019. źródło

[20]Wojewoda Śląski, raport projektu 29/7-2017/OG-FAMI, s. 1, 6-7, 13, oraz pismo SCV.1331.40.2026 z 13.10.2026; budżet z zestawienia MSWiA. raport (PDF), pismo (PDF)

[21]MSWiA, arkusz oceny merytorycznej naboru FAMI.02.05-IZ.00-001/26, załącznik do DBiSO-WODO.06770.2.76.2026.EJ, s. 1-3. dokument (PDF)

[22]MSWiA, instrukcja wypełniania wniosku o dofinansowanie w naborze 2026, s. 5, 10, 15. dokument (PDF)

[23]MSWiA, wzór porozumienia finansowego w naborze 2026: § 4 ust. 2 pkt 1 (s. 5), § 11 ust. 6 (s. 11), § 14 (s. 15), taryfikator korekt kosztów pośrednich (s. 39), załącznik nr 7 „Komunikacja i Widoczność” (s. 39-41). dokument (PDF)

[24]Urząd do Spraw Cudzoziemców: wniosek o dofinansowanie FAMI.02.01-IZ.00-0143/25, s. 39 (PDF); aneks z wnioskiem o dofinansowanie projektu 1/8-2018/BK-FAMI, s. 20 (PDF).

[25]Urząd do Spraw Cudzoziemców, e-mail z 27.08.2026, Ad 1-3; sumy i procent własne; e-mail z 10.09.2026, odpowiedź na pytania 2-4 z pisma z 28.08.2026. 27.08 (PDF), 10.09 (PDF)

[26]Wojewoda Małopolski, decyzja z 13.10.2026 (PDF); Wojewoda Kujawsko-Pomorski, pismo BW.II.1331.215.2026 z 15.10.2026 (PDF), pkt 1; Wojewoda Świętokrzyski, SO.I.1331.6.2026 z 15.09.2026 (PDF); Wojewoda Lubelski, decyzja z 25.09.2026 (PDF); Wojewoda Dolnośląski, decyzja z 28.10.2026 (PDF). Pozostałe odpowiedzi: raport Pieniądze z Unii na obsługę cudzoziemców, przypisy 4, 7, 9 i 22.

[27]MSWiA, Departament Funduszy Europejskich, e-mail z 10.09.2026. dokument (PDF)

[28]Komisja Europejska, DG HOME, Ares(2026)10038762 z 26.10.2026, pkt 3 (s. 2). dokument (PDF)

[29]Wojewoda Opolski, IN.IV.1331.8.2026.KJU z 27.10.2026 (PDF); dopytanie z 29.10.2026 (PDF).

[30]Raport Pieniądze z Unii na obsługę cudzoziemców: ok. 247 mln zł z FAMI, a w 138 wskaźnikach ani jednego o czasie (m.in. wydruki wskaźników SL2021: Lubelski, Łódzki; pismo Wojewody Podlaskiego RE-V.1331.2.2026.PS z 3.09.2026; opłata skarbowa 340 zł: przypis 15 tamtego raportu).