Urzędy, które pytaliśmy o informację publiczną, powołały się w swoich pismach 520 razy na 179 różnych orzeczeń. Sprawdziliśmy je w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. W 10 przypadkach pod podaną sygnaturą jest sprawa z zupełnie innej dziedziny: ćwiczenia wojskowe, droga ekspresowa, świadczenie mieszkaniowe żołnierza, mienie zabużańskie. W 8 kolejnych wyrok dotyczy faktów nieporównywalnych z naszymi wnioskami. W 13 orzeczenie mówi co innego, niż wyprowadza z niego urząd, a w 18 pomylona jest data, izba albo sygnatura.
Po co urzędom wyroki
Kiedy urząd odmawia informacji publicznej, pisze decyzję. Decyzja ma uzasadnienie, a uzasadnienie lubi orzecznictwo: „por. wyrok NSA z dnia…”, „ugruntowany jest pogląd…”, „jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny…”. Odesłanie do sądów ma pokazać, że za odmową stoi linia orzecznicza, a nie tylko ocena urzędnika.
Przeszliśmy przez wszystkie pisma organów w naszym archiwum: 107 dokumentów z własnymi powołaniami na orzecznictwo (nie liczymy wyroków, które urząd przepisał z naszego pisma). Każdą sygnaturę sprawdziliśmy w bazie orzeczeń i porównaliśmy z tym, co urząd z niej wyprowadza [1].
| Wynik | Liczba orzeczeń |
|---|---|
| pasuje do tezy urzędu | 123 |
| pasuje częściowo | 34 |
| inna dziedzina albo fakty nieporównywalne z naszymi wnioskami | 18 |
| nie dało się sprawdzić (pod sygnaturą brak dokumentu lub tekstu) | 4 |
Uczciwie: spośród 123 „pasujących” 86 sprawdziliśmy automatycznie (data, wynik, pojęcia), a 10 tylko pośrednio (tekst nie otworzył się w bazie, ale NSA potwierdza ich datę i tezę w innych wyrokach), nie zdanie po zdaniu. Przy przypadkach opisanych niżej porównaliśmy zdanie urzędu z tekstem wyroku.
Sygnatura z innej bajki
Ćwiczenia wojskowe. Wojewoda Lubuski, odmawiając nam informacji, napisał: „Ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy (por. wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. akt III OSK 986/23)” [2]. Pod sygnaturą III OSK 986/23 baza orzeczeń ma wyrok z 27 lutego 2026 r. w sprawie skargi „na decyzję Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji” w przedmiocie „powołania do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych” [3]. Słowa „informacja” i „szczególnie istotny” nie padają w nim ani razu. W odwołaniu z 30 września wskazaliśmy ten błąd. Dwa dni później, 2 października, urząd powtórzył to samo zdanie z tą samą sygnaturą i datą w decyzji w innej naszej sprawie [2].
Droga ekspresowa. Ten sam urząd uznał, że wydrukowanie raportów, zanonimizowanie ich i ponowne zeskanowanie to przetworzenie informacji: „Taki nakład czysto technicznej i fizycznej pracy w celu wytworzenia nowej, bezpiecznej formy dokumentu w pełni wyczerpuje definicję informacji przetworzonej (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2021 r., sygn. akt III OSK 3374/21)” [4]. Pod tą sygnaturą jest wyrok z 9 maja 2023 r. w sprawie decyzji Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska „w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia”, czyli budowy drogi ekspresowej S52 [5].
Świadczenie mieszkaniowe żołnierza. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców: „ugruntowany jest pogląd, że interesem publicznym jest sprawne i niezakłócone funkcjonowanie aparatu państwowego” (III OSK 2381/21) [6]. Pod tą sygnaturą: wyrok „w przedmiocie odmowy wypłaty świadczenia mieszkaniowego” [7]. W decyzji z 16 września, utrzymującej tę odmowę, Szef Urzędu dołożył III OSK 3362/21, a pod tą sygnaturą jest sprawa o ekwiwalent za nadgodziny funkcjonariusza ABW. W innej decyzji z 10 września powołał I OSK 2652/13: to sprawa o status osoby bezrobotnej [6] [7].
Mienie zabużańskie i gimnazjum. Wojewoda Pomorski w decyzjach odmownych z 30 września i 13 października napisał, kiedy „szczególnie istotny interes publiczny zachodzi”, i powołał I OSK 2130/13 oraz I OSK 1209/13 [8]. Pierwszy to rekompensata za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Polski, czyli mienie zabużańskie, drugi to uchwała rady gminy o przekazaniu prowadzenia gimnazjum [9]. Podane przez urząd daty też się nie zgadzają.
Pięćdziesiąt podań w jeden dzień. Wojewoda Małopolski uznał, że nasze wnioski odpowiadają mechanizmowi „taktyki salami”, i powołał wyrok III OSK 5225/21 [10]. Wyrok dotyczy osoby, która „w samym tylko dniu [...] października 2020 r. złożył 50 podań” do inspektora sanitarnego, m.in. o protokoły kontroli w ustępach publicznych [11]. Nas urząd liczy na sześć wniosków. Zdanie, które urząd przypisuje sądowi („pozornie odrębne wnioski mogą w rzeczywistości stanowić skumulowane elementy znacznie obszerniejszego żądania”), w tym brzmieniu w wyroku nie występuje; sąd pisze, że „poszczególne wnioski skarżącego ujęte w kontrolowanej sprawie stanowią skumulowane w istocie elementy znacznie obszerniejszego żądania”. Żeby było uczciwie: sama myśl, że suma wniosków może być żądaniem informacji przetworzonej, w tym wyroku jest. Fakty są inne.
Egzamin na uprawnienia budowlane. Wojewodowie Lubuski i Opolski piszą o nadużyciu prawa do informacji i powołują II SAB/Kr 481/19 [12]. Tam skarżący, któremu odmówiono uprawnień budowlanych po egzaminie, pytał o członków komisji egzaminacyjnej, a sąd uznał, że wykorzystał prawo do informacji „na potrzeby prowadzenia indywidualnych sporów prawnych” [13]. My pytaliśmy m.in. o to, ile trwają w tych urzędach sprawy pobytowe.
Więzień i strony BIP. Wojewoda Dolnośląski: „domaganie się informacji o obowiązującym prawie nie nosi znamion informacji publicznej” (III OSK 3237/23) [14]. W tamtej sprawie więzień pytał, „dlaczego jest ograniczony czas korzystania ze stron Internetowych BIP osadzonym w Zakładzie Karnym oraz na jakiej podstawie”. Tu wyrok tezie urzędu sprzyja: NSA uznał to pytanie za żądanie wykładni prawa. Nasze pytanie zaczynało się od tego, czy urząd przyjmuje, że art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wyłącza rozpoznawanie ponagleń, ale kończyło prośbą o udostępnienie dokumentu: wytycznych, instrukcji lub stanowiska, na którym urząd opiera tę praktykę.
Jeśli urząd potrzebuje wyroku o ćwiczeniach wojskowych, żeby uzasadnić, że obywatel nie dostanie kopii raportów z projektów finansowanych z funduszu unijnego, to za tą odmową nie stoi orzecznictwo. Stoi sam numer sprawy.
Wyrok mówi co innego
Gorzej niż pomyłka jest przypadek, w którym sygnatura się zgadza, a ten sam wyrok mówi coś, czego urząd nie przytacza i co przemawia przeciw niemu.
I OSK 787/10. Powołany przez Wojewodów Małopolskiego, Kujawsko-Pomorskiego i Opolskiego w 13 pismach: w wezwaniach do wykazania szczególnej istotności i w odmowach [15]. Małopolski bierze z niego opis tego, kiedy informacja „może mieć realne znaczenie dla funkcjonowania określonych struktur publicznych”, i to zdanie w wyroku jest; Kujawsko-Pomorski i Opolski stawiają go w łańcuchu sygnatur pod trzema przesłankami szczególnego interesu. Tuż wcześniej NSA pisze jednak, że przepis „nie może być interpretowany w ten sposób, że dla uzyskania informacji publicznej wyłącznie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania ... lecz adresat wniosku powinien ustalić, ocenić i wykazać, że udzielenie żądanej informacji nie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego” [16]. I dalej: „anonimizacja materiałów ... nie stanowi przetworzenia informacji”. Odmowę sąd uchylił.
„Przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy nie może być interpretowany w ten sposób, że dla uzyskania informacji publicznej wyłącznie na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania ... lecz adresat wniosku powinien ustalić, ocenić i wykazać, że udzielenie żądanej informacji nie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego.”
I OSK 977/11. Wojewodowie Pomorski i Mazowiecki cytują z niego, kiedy zbiór informacji prostych staje się informacją przetworzoną [17]. Ten sam wyrok: „Jeżeli bowiem zobowiązany odmawia udostępnienia informacji publicznej, to na nim spoczywa obowiązek wykazania braku takiego zobowiązania” oraz „Samo bowiem zanonimizowanie wnioskowanych do udostępnienia orzeczeń administracyjnych nie stanowi przetworzenia informacji” [18]. Kasację organu NSA tam oddalił.
II SAB/Go 128/22. Wojewoda Łódzki przytacza z niego, wiernie, definicję przetworzenia, a odmowę uzasadnia m.in. tym, że danych nie da się udostępnić „bez niezbędnego przetworzenia i zanonimizowania” [19]. Ten sam wyrok: „informacja prosta nie zmienia się w informację przetworzoną przez proces anonimizacji” [20]. Sąd zobowiązał tam organ do rozpoznania wniosku.
I OSK 59/17. Wojewoda Wielkopolski napisał, że treść naszego wniosku „nie pozwala na obiektywne ustalenie treści żądania Wnioskodawcy”, wezwał do wyjaśnień pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania i powołał ten wyrok: wniosek „niejasny, zawiły” nie dotyczy informacji publicznej [21]. To zdanie w wyroku jest, a NSA uznał tam wniosek za niejasny i kasację wnioskodawcy oddalił. Ten sam wyrok mówi jednak: „Podmiot, do którego wpłynął wniosek o udostępnienie informacji publicznej, jest związany żądaniem wnioskodawcy i nie może żądać od niego sprecyzowania lub uzupełnienia żądania” [22].
I OSK 1075/13. Wojewoda Mazowiecki wezwał nas do podpisania wniosku (co do części pytań; na inne w tym samym piśmie odpowiedział) 63 dni po jego złożeniu i powołał ten wyrok: przy decyzji podpis jest wymagany [23]. To w wyroku jest, a NSA uznał tam wezwanie do podpisu za zasadne. Ten sam wyrok: „Obowiązek dopełnienia wymogów proceduralnych, określonych w k.p.a., nie może jednak prowadzić do nieuzasadnionego przekraczania terminu załatwienia sprawy z wniosku o udostępnienie informacji publicznej, co miało miejsce w niniejszej sprawie” [24]. NSA podzielił tam ocenę, że organ pozostawał w bezczynności.
II SAB/Lu 110/23. Wojewoda Pomorski powołał go w dwóch decyzjach na opis tego, czym jest nadużycie prawa do informacji [25]. Ogólny opis w wyroku jest, ale wniosek sądu brzmi: „Jednakże, zdaniem Sądu okoliczności rozpatrywanej sprawy stoją na przeszkodzie przyjęciu, że swoim działaniem skarżąca nadużyła prawa do informacji publicznej” [26]. Sąd zobowiązał wójta do rozpoznania wniosku, a NSA oddalił kasację organu.
Kopiuj, wklej, powtórz
Te same sygnatury wędrują między urzędami. I OSK 2111/13 powołało 7 organów w 25 dokumentach, I OSK 787/10 i I OSK 143/14 po 3 organy w 13 dokumentach [1]. II OSK 1218/18 (pod tą sygnaturą baza ma sprawę z nadzoru budowlanego) stoi w piśmie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 2022 r., które trzech wojewodów przesłało nam jako załącznik. Wojewoda Mazowiecki ma w wezwaniu z 15 października, w tej samej kolejności, kilkanaście odesłań z uzasadnienia wyroku NSA I OSK 915/16 (nie wskazując go) i ten sam błąd daty, który jest już w tamtym uzasadnieniu: I OSK 1737/12 „z dnia 9 października 2010 r.”, choć wyrok zapadł 9 października 2012 r. Wojewoda Lubelski ma te same akapity z orzecznictwem w pięciu decyzjach z 24-25 września [1].
Część uzasadnień składa się z tych samych bloków tekstu, a błędne sygnatury przechodzą z pisma do pisma. Lubuski powtórzył wyrok o ćwiczeniach wojskowych dwa dni po tym, jak wskazaliśmy mu błąd.
Czego nie twierdzimy
Nie piszemy, że urzędy „wymyślają wyroki”. Pomyłka w sygnaturze może być pisarska, a pod inną sygnaturą może istnieć wyrok, który pasuje; przy 4 sygnaturach baza orzeczeń nie zwróciła dokumentu lub tekstu, więc piszemy tylko, że „pod tą sygnaturą baza ma…” albo „nie ma”. Bywa też odwrotnie niż wyżej: Wojewoda Małopolski w trzech wezwaniach z 8 września streszcza wyrok WSA w Olsztynie II SA/Ol 13/26 rzetelnie, łącznie z tym, że sąd wymaga od organu konkretnego wykazania nakładu pracy [27]. Nie oceniamy też, czy 123 pasujące powołań przesądza o racji urzędów: to pytanie dla sądów, które w sprawach o informację publiczną odpowiadają nam, jak pokazujemy w osobnym tekście, w medianie po sześciu dniach [28].
Twierdzimy tylko tyle, ile widać w dokumentach: urząd, który od obywatela żąda „wykazania szczególnej istotności”, nie zawsze cytuje to, co jest pod podaną przez siebie sygnaturą.
Pełna tabela 179 orzeczeń z oceną każdego powołania jest dostępna na żądanie; każde pismo organu jest w archiwum dokumentów.
Źródła
[1]Opracowanie własne Głosu Migranta: 107 pism organów z archiwum (stan 17.10.2026), 520 powołań, 179 orzeczeń sprawdzonych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl). baza orzeczeń
[2]Wojewoda Lubuski, decyzje SO-I.1331.5.2026.ABor z 29.09.2026 i SO-I.1331.6.2026.ABor z 2.10.2026. decyzja z 29.09 (PDF), decyzja z 2.10 (PDF)
[3]NSA, III OSK 986/23, wyrok z 27.02.2026. CBOSA
[4]Wojewoda Lubuski, pismo SO-I.1331.5.2026.ABor z 9.09.2026 (to samo zdanie w piśmie SO-I.1331.6.2026.ABor z 9.09.2026). SO-I.1331.5 (PDF), SO-I.1331.6 (PDF)
[5]NSA, III OSK 3374/21, wyrok z 9.05.2023. CBOSA
[6]Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, decyzje BSZ.WKSI.069.14.2026/ED z 10.09.2026 i z 16.09.2026 oraz BSZ.WAiSM.052.6.2026/JS z 10.09.2026. BSZ.WKSI z 10.09 (PDF), BSZ.WKSI z 16.09 (PDF), BSZ.WAiSM z 10.09 (PDF)
[7]NSA, III OSK 2381/21, wyrok z 27.06.2023; III OSK 3362/21, wyrok z 11.02.2021; I OSK 2652/13, wyrok z 10.04.2015. III OSK 2381/21, III OSK 3362/21, I OSK 2652/13
[8]Wojewoda Pomorski, decyzje WSC-IV.1331.20.2026.PJ z 30.09.2026 i WSC-IV.1331.25.2026.CD z 13.10.2026. decyzja z 30.09 (PDF), decyzja z 13.10 (PDF)
[9]NSA, I OSK 2130/13, wyrok z 8.04.2015 (urząd podaje 27.03.2014); I OSK 1209/13, wyrok z 1.10.2013 (urząd podaje 6.11.2013). I OSK 2130/13, I OSK 1209/13
[10]Wojewoda Małopolski, decyzja SC-I.1331.1.11/.12/.14/.16/.17/.18.2026 z 13.10.2026. dokument (PDF)
[11]NSA, III OSK 5225/21, wyrok z 28.06.2022. CBOSA
[12]Wojewoda Lubuski, decyzje SO-IV.1331.10.2026.ESzo z 25.09.2026 i SO-IV.1331.14.2026.ESzo z 12.10.2026; Wojewoda Opolski, decyzja SO.II.1331.13.2026 z 12.10.2026. Lubuski 25.09 (PDF), Lubuski 12.10 (PDF), Opolski 12.10 (PDF)
[13]WSA w Krakowie, II SAB/Kr 481/19, wyrok z 28.01.2020. CBOSA
[14]Wojewoda Dolnośląski, SOC-OP.1331.14.2026.MR z 2.09.2026; NSA, III OSK 3237/23, wyrok z 3.09.2024. dokument (PDF), III OSK 3237/23
[15]Wojewoda Kujawsko-Pomorski: BW.II.1331.212.2026 (wezwanie z 25.08.2026, decyzja z 28.09.2026), BW.II.1331.214.2026 (decyzja z 1.09.2026), BW.II.1331.216.2026 (odpowiedź z 1.09.2026), BW.II.1331.226.2026 (wezwanie z 10.09.2026); Wojewoda Małopolski: wezwania SC-I.1331.16, .17 i .18.2026 z 8.09.2026, SC-I.1331.11, .12 i .14.2026 z 25.09.2026, decyzja zbiorcza z 13.10.2026; Wojewoda Opolski: decyzja SO.II.1331.13.2026 z 12.10.2026. M.in. K-P, wezwanie z 25.08 (PDF), K-P, decyzja z 28.09 (PDF), Małopolski, wezwanie z 25.09 (PDF), Małopolski, decyzja z 13.10 (PDF), Opolski, decyzja z 12.10 (PDF)
[16]NSA, I OSK 787/10, wyrok z 3.08.2010 (uzasadnienie; podobnie teza II). CBOSA
[17]Wojewoda Pomorski: wezwania WSC-IV.1331.18.2026.KB z 28.08.2026, WSC-IV.1331.16.2026.KB i WSC-IV.1331.19.2026.KB z 30.08.2026, WSC-IV.1331.22.2026.KB z 10.09.2026, WSC-IV.1331.25.2026.CD z 19.09.2026, decyzje WSC-IV.1331.20.2026.PJ z 30.09.2026 i WSC-IV.1331.25.2026.CD z 13.10.2026; Wojewoda Mazowiecki: KPB-K-VII.1331.256.2026 z 15.10.2026. M.in. Pomorski, wezwanie z 30.08 (PDF), Pomorski, decyzja z 30.09 (PDF), Mazowiecki, 15.10 (PDF)
[18]NSA, I OSK 977/11, wyrok z 9.08.2011. CBOSA
[19]Wojewoda Łódzki, decyzja SOC-III.1331.4.2026 z 17.09.2026. dokument (PDF)
[20]WSA w Gorzowie Wielkopolskim, II SAB/Go 128/22, wyrok z 2.03.2023. CBOSA
[21]Wojewoda Wielkopolski, wezwanie SC-XI.1331.21.2026 z 8.09.2026. dokument (PDF)
[22]NSA, I OSK 59/17, wyrok z 30.10.2018. CBOSA
[23]Wojewoda Mazowiecki, pismo KPB-K-VII.1331.256.2026 z 15.10.2026 (odpowiedź na wniosek z 13.08.2026 i wezwanie). dokument (PDF)
[24]NSA, I OSK 1075/13, wyrok z 17.10.2013. CBOSA
[25]Wojewoda Pomorski, decyzje WSC-IV.1331.20.2026.PJ z 30.09.2026 i WSC-IV.1331.25.2026.CD z 13.10.2026. decyzja z 30.09 (PDF), decyzja z 13.10 (PDF)
[26]WSA w Lublinie, II SAB/Lu 110/23, wyrok z 13.09.2023; NSA, III OSK 3315/23, wyrok z 20.09.2024 (kasacja oddalona). II SAB/Lu 110/23, III OSK 3315/23
[27]Wojewoda Małopolski, wezwania SC-I.1331.16, .17 i .18.2026 z 8.09.2026; WSA w Olsztynie, II SA/Ol 13/26, wyrok z 10.02.2026. wezwanie SC-I.1331.16 (PDF), II SA/Ol 13/26